PIRAMUTABA

       

PIRAMUTABA

                                           

piramutaba ← piramutuba ← piramotyba

  Dizem que antigamente , às margens do rio Solimões,  numa baia usada para convocações, (yurimaguá←yuri mbae kuá) , um grupo reunido (yorimã←yori mbae) de gente feliz (sorimã←sori mbae) . Aliás o nome Solimões devem justamente do nome Sorimã dado a essa gente.

  Essa gente consistia num grupo de gente valente , guerreira e muito unida que combatia ferozmente as outras tribos usando flechas envenenadas.

  Iam com suas canoas desde a fonte do Solimões até a ilha de Marajó atacando sempre que se encontravam com outras tribos.

  Eram muito temidos . Por isso os pajés de outras tribos se reuniram e pediram a Tupã que fizesse alguma coisa .

  Tupã pensou:  

   Eu os fiz valentes e isso não vou tirar deles. 

   Eu os fiz reunidos , e isso não vou tirar deles. 

   Eu os fiz aventureiros  e isso não vou tirar deles. 

   Isso tudo são boas qualidades que lhes dei.

   Contudo, dizem que eles abusam dessas qualidades para atormentar e atacar outras gentes mais pacíficas.

   No mundo, eu não pus nem coisa boa , nem coisa má. Eu pus apenas o que é preciso para que todos vivam felizes.

   O que causa o mal é o uso excessivo das qualidades , das coisas e de tudo o que no mundo eu coloquei para que usem de acordo com o necessário.

   O excesso é que causa doenças,  causa brigas , causa guerras. encurta a vida e chama a morte.

   Mas, desde que me pediram assim de coração, eu vou dar um jeito.

   Eu vou transformar esses yorimã em Peixes. 

   Esses peixes conservarão sua ferocidade e comerão outros peixes. 

   Darei a eles barbatanas que façam lembrar suas flechas envenenadas, e eles continuarão sempre reunidos formando grandes cardumes que irão desde a fonte do rio Solimões até sua foz na ilha do Marajó. 

   Não terão escamas , darei couro para fazer lembrar que eram gente.       

   Eles terão seus filhos na nascente do Solimões e os criarão 

nas proximidades da ilha de Marajó para conservarem seu espírito aventureiro.

  E assim, surgiu o Pirámotyba (peixe faz bastante= ou seja, que fazem cardume), e que atualmente é chamado pelo nome Piramutaba.

  Como a maior parte dos índios transformados por Tupã em peixe,  é um peixe da família dos bagres com cerca de um metro de comprimento . Pesam cerca de 10 quilos. 

  Têm à cabeça dois barbilhões compridos que devêm do penacho usado antigamente por essa gente, e outros dois barbilhões laterais que começam na cabeça e vão até a cauda o que faz lembrar as longas flechas usada antigamente por essa gente.

Piramutaba

  Kuxima, iaué paa, Sorimõparanãrembiuáupe yatiriabaguápe   (yurimaguá←yuri mbae kuá) , ayuri ( yorimã←yori mbae) awaresaya (sorimã←sori mbae) umurariana. Saé Sorimõrera uyur rakaé kuá awatyba Sorimãrerasuí . 

  Kuá awatyba  awaeté, guarinisara, apoana . Aintá umomorapenhana   kaguaibarupí  asé miratybasupé. Maratekóremebé uyumú uyasupiara. 

 Aintá usu o igararũ Sorimõparanãyapirasuí Marayóypaukiti. Amuitá miratyba umaãramé yepi umaramunha.   

  Yãde uesikyê aintá. Iauérã amun awatybaitá payéitá uyatiri suí uyeruré  Tupãresé  uemunhãarã manungara .

  Tupã umãduari:  

   Ixe amunhã aintá awaeté.  Ixe niti mbui kuá aintásuí.  

   Ixe amunhã aintá  awá apuana , Ixe niti mbui kuá aintásuí.   

   Ixé amunhã aintá tenbiasaisu Ixe niti mbui kuá aintásuí.  

   Yandepa aintáresé ameẽ  meẽgaua puranga.

  Yepe, uipaa aintá uipurú buuá  kuá meẽgauasuí moabaitéarã asuí uepenhã arã amun awa maraneyma (aruã).

    Arapyupe, Ixe niti amundeba yuíre mbaégatu yuíre mbaéaíba . 

 Ixe amundeba mbaé uuá ekotebẽ(presizu) yãde uikue(vivei) awaruríará.

 Meẽgaua purusaua reteãna, mbaepurusaua reteãna, Ixe arapyupe amundeba upain ekotebe(presizu) ramó uipurúrã mbae repurúsaua  reteãna umuaíba mbae .  

 Kuá purúreteãna muasiaua , mumaramunha, muguarinindara, muikusaua yatuka, asuí usenūi manusa.

  Ma (nhen), Aintá ixebé uyururé  piásuíabé kuaiéuntu, Ixé aimunhã mbaamó (manungara).

  Ixé mupirákurí kuá yurimãsuí. Kuá piráitá umoingatú o nharõsaba, asuí mbaúkurí amun pirá. 

  Ixé ameẽkuri aintá supé  pirápepú uuá mumanduaí o supiaruyá, asuí aintá mupirátybusu nhopiri uikukuríuera. 

 Aintá usukurí Sorimõparanã reyapyrasuí Marayóypaun suaki retumásaua kiti. 

  Aintá niti uriku apé. Ixé ameẽkuri píra uuá mumanduaí mira ramé rẽ.  

 Aintá umembyrara Sorimõparanã guapyrupe, asuí uyeapisaka (kirai)Marayóypau kakarape niti seiara (perderi)rã o pyárõryua 

  Kuayé, usemu pirámotyba (pirá mu tyba= kuá  mupiratyba), uuá kuikurí  uriku  Piramutaba rera.

 Tupãresé mupiráana awaitá resetaueua yabé,  guyrianama repirá.  

 Aintá uriku  pírapukusa yepe meturu kakar, asuí  píraposyaua . mukũipu kiru kakar. 

 Akangape uriku mukũi pirápepuitá puku mumanduaírã nhanduaua uuá kuxime kuá miratyba uipurúana. Asuí, uriku  amun  mukũi pirápepú puku pírarupi uuá akangape uiupirubo suayakiti usu. Kuá pirápepú uimanduari  uyá pukú uuá kuxime  kuá awatyba upurúana.

puru usar

seiara abandonar = perder

pyárõryua espírito aventureiro

uikukuríuera estarão (viverão)sempre juntos

resetaueua maioría

kakar perto de

kakarape nas proximidades de

moguyra = bosya  pêso

kiru  quilo

meturu  metro

supiaruyá flecha envenenada (flecha de  veneno)

tembiasaisú  amante de aventura 

iupirubo  começando

 PIRAMUTABA

  Oni diras ke je la antaŭa tempo, je la bordoj de la rivero Solimon'es ĉe iu golfeto uzata kiel kunvenloko (yurimaguá←yuri mbae kuá) , iu ĉiam kunvenanta grupo ( yorimã←yori mbae) de feliĉaj homoj (sorimã←sori mbae) . Vere la nomo Solimões devenas ĵuste de la nomo Sorimã kiu estis donita al tiu homaro.

  Tiu homaro konsistis el grupo da kuraĝaj , batalantaj kaj ege unuigitaj homoj kiuj feroce batalis kontraŭ aliaj grupoj per venenigitaj sagoj.

  Ili iradis per siaj kanuoj  ekde la naskiĝloko de la rivero Solimon'es ĝis la insulo Maraĵó ĉiam atakante kontraŭ aliaj triboj kiujn ili renkontis dum la irado.

  Ĉiuj ege timis ilin. Pro tio la sorĉistoj de la aliaj triboj kunvenis kaj petadis al Tŭpan ke li faru ion por ili.

  Tŭpan pensis:  

  Mi faris ilin kuraĝaj kaj tion mi ne forprenos de ili.

  Mi faris ilin unuigitaj kaj tion mi ne forprenos de ili. 

  Mi ilin faris aventuristoj kaj tion mi ne forprenos de ili. 

  Tiuj estas bonaj kvalitoj kion mi donis al ili.  

  Tamen, oni diras ke ili misuzas tiajn kvalitojn. kaj turmentas kaj atakas aliaj pacifikaj personoj.

  Mi ne metis en la mondo nek bonaj nek malbonaj aferoj. Mi metis nur tion kion estas necesaj por ke oni feliĉe vivu.

  Tiu kiu kaŭzas la malo estas la troa uzado de la kvalitoj , de la aferoj, kaj de tion kion mi metis en la mondo por ke oni uzu akorde de siaj necesoj.

  La troa uzado kaŭzas malsanojn, kaŭzas kverelojn, kaŭzas militojn, mallongigas la vivon kaj vokas la morton.  

   Sed, ĉar ili petis min el la koro , mi faros ion.

   Mi aliformos tiujn yorimã al fiŝoj. 

   Tiuj fiŝoj ne perdos sian ferocon kaj manĝos aliajn fiŝojn. 

  Mi donos al ili  longajn elstaraĵojn kiuj rememorigos pri siaj venenitaj sagoj.

  Kaj ili daŭrigos ĉiam unuigitaj formante grandajn fiŝarojn kiuj iros ekde la naskiĝfonto de la rivero Solimon'es ĝis sia enfluejo ĉe la insulo Maraĵó .

  Ili ne havos skvamojn, mi donos al ili haŭton por ke ili rememoru pri la tempo kiam ili estis homoj.

 Ili naskos siajn ge-filojn ĉe la fonto de la rivero Solimon'es kaj ilin kreskigos je la cirkaŭaĵo de la insulo Maraĵó por ke ili ne forgesu sian  aventuristan spiriton.  

  Kaj tiel, estis kreita la Pirámotyba (fiŝo iĝas multaj= aŭ pli bone fiŝoj kiuj igas fiŝaron),kaj ke nuntempe oni nomas Piramutaba.

  Tiel kiel plejgranda parto de la indiĝenoj kiujn Tŭpan aliformigis al fiŝoj , ili estas fiŝoj el la silura familio . 

  Tamen ĝi havas cirkaŭ unu metro da longeco kaj pezas cirkaŭ dek kilogramoj. 

  Ili havas ĉe la kapo du kvazaŭ dikegan kaj longan haran elstaraĵojn kiuj memorigas la plumornamaĵon antaŭen uzataj de tiu homaro. Kaj aliaj du longaj kvazaŭ dikaj barbstaraĵoj kiuj flanken iras de la kapo ĝis  la vosto kaj memorigas pri la longaj sagoj uzataj de tia homaro en la antaŭa tempo . 

ピラムタバ

  昔々、ソリモンエス河の畔の寄り合いに使われていた湾(yurimaguá←yuri mbae kuá)に幸せな(sorimã←sori mbae)人集まり(yorimã←yori mbae)が住んでいたそうだ。 実はソリモンエスと言う名はその人達に与えられたソリマンと言う名が由来なのだ。

  その人達は勇敢な者で、よく戦っていて、団結心が強くて、毒矢を持って、他のグループと激しく 戦っていた。

カヌーに乗ってソリモンエスの水源からマラジョー島まで行ったり来たりして、他のグループと出会うたびに戦っていた。

恐ろしいグループだった。  それで、他のグループのパジェー達が集まって、何らかの助けをテゥパン にお願いした。

テゥパンが鑑みた ：  

　　私は彼らを勇敢に作り上げた。それを彼らから取り上げたくない。

　　私は彼らを団結力のあるものにした、それも彼らから取り上げたくない。

　　私は彼らを冒険好きにした。それも彼らから取り上げたくない。

　　それら全てが彼らに上げた優れた個性 だから。

 　しかし、彼らはそれらの個性 をもって、平和な人達を苦しませたり、攻撃をしていたりするんだと言われている。

  　私は世間に良いものも悪いものも置いてはしなかった。私が世間に置いたのは皆が幸せに暮らせるように必要なものだけだ。

　　悪い事を起こすのはその個性、それらのもの、即ち私が必要に応じて使うように世間に置いて来た全ての物の過剰な使いだ。

  その過剰な使いこそ病気にし、喧嘩を起こし、戦争の原因になり、生命を短くし、死をまねく。

  　しかし、これほど心から頼んでいる以上、私は何とかして上げよう。

　　私はそのyorimã達 を魚に変えよう。

　　その魚は今までの激しさを保ち、他の魚を食う。

　　彼らの毒矢を思い出させるように彼らに細くて長い触覚を与えよう。

　そして、それらは大きい 魚群を作っていつまでも一緒にいる。ソリモンエス河からマラジョー島まで行ったり来たりする。 

　　鱗は与えない。人間であった事を思い出すようにそれらに皮を与える。

　　冒険精神を無くさないように、それらの子供達はソリモンエス河の水源に生まれ、マラジョー島の当たりで育つ。

 　そのように、現在Piramutabaと呼ばれているPirámotyba (魚 する 沢山= 即ち 群をなす魚) が生じた。

  テゥパンが魚に変えた原住民達の大部分と同じように鯰科なのだ。

　身長はおよそ１メートル長く、大体１０キロの魚体重だ。

　頭には昔その人達が頭に付けたりしていた羽飾りを思い出させる二個の細くてながい触覚を有する。 頭に始まり尻尾までいたる体側の長くって細い二個の触覚が　昔、その人達が使っていた長い矢 を思い出させる。

피라무타바

 옛날 옛날, 소리몽에스강의 강변 모임에 사용되고 있었던 만(유리마과←유리ㄴ바에 과)에 행복한 (소리망←소리 ㄴ바에)인 모임(요리망←요리 ㄴ바에)이 살고 있었다고 한다.  사실은 소리몽에스라고 말하는 이름은 그 사람들에게 주어진 썰매 맨라고 말하는 이름이 유래다. 

  그 사람들은 용감한 사람으로, 잘 싸우고 있어서, 단결심이 강하고, 독 화살을 가지고, 다른 그룹와 격렬하게 싸우고 있었다. 

  카누를 타서 소리몽에스의 수원에서 마라져도까지 왔다갔다하고, 다른 구룹와 만나는 때마다 싸우고 있었다. 

  무서운 그룹이었다.   그래서, 다른 그룹의 파쟤들이 모이고, 어떠한 도움을 트팡에 부탁했다. 

  트팡이 고려했보았다  

　저는 그들을 용감하게 만들어 냈다. 그것을 그들에게서 다루고 싶지 않다. 

　저는 그들을 단결력이 있는 사람들에 했다 . 그것도 그들에게서 빼앗고 싶지 않다. 

　저는 그들을 모험적인 심혼으로 되게 했다. 그것도 그들에게서 다루고 싶지 않다. 

  　그것들 모두가 그들에게 드린 뛰어난 개성이기 때문에. 

  　그러나, 그들은 그것들의 개성을 가지고, 평화로운 사람들을 괴롭게 하거나, 공격을 하고 있거나 하는 것이라고 말해지고 있다. 

   　저는 세상에 좋은 것도 나쁜 것도 두어서는 하지 않았다. 제가 세상에 둔 것은 모두가 행복하게 살 수 있겐 필요한 것만이다. 

　나쁜 것을 일으키는 것은 그 개성, 그것들의 물건, 곧 제가 필요에 따라 사용하게 세상에 두어 온 모든 물건이 과잉한 사용이다. 

   그 과잉한 사용야말로 병으로 하고, 싸움을 일으키고, 전쟁의 원인이 되고, 생명을 짧게 해, 죽음을 초래한다. 

   그러나,  마음속으로부터 부탁하고 있는 이상, 저는 어떻게든 해 드리자. 

　저는 그 요리망들을 물고기로 바꾼다. 

  그 물고기는 지금까지의 심함을 유지하고, 다른 물고기를 먹는다. 

  그들의 독 화살을 상기시키게 그들에게 자세해서 긴 촉각을 주자. 

  그리고, 그것들은 큰 물고기 떼를 만들어서 언제까지라도 같이 있다. 

  소리몽에스강으로부터 마라져도까지 왔다갔다한다.  

  비늘은 주지 않는다. 인간이었던 것을 상기하게 그것들에 가죽을 준다. 

  모험 정신을 없애지 않도록, 그것들의 어린이들은 소리몽에스강의 수원에 태어나고, 하옇든  마라져섬의 들어 맞음으로 자란다. 

   그렇게하고, 현재 피라무타바라고 부르고 있는 피라모치바 (물고기 되는 대량 = 즉 물고기 떼를 한다)이 생겼다. 

   트팡이 물고기로 바꾼 원주민들의 대부분과 같이 메기과다. 

  길이 약 1미터 길게, 대체로 10킬로의 물고기체중이다. 

  머리에는 옛날 그 사람들이 머리에 하거나 하고 있었던 날개장식을 상기시키는 2개가 자세해서 긴 촉각을 소유한다.  머리에 시작되어 꼬리까지 이르는 체측의 길게 얇은 2개의 촉각이 옛날, 그 사람들이 사용하고 있었던 긴 화살을 상기시킨다. 

ACHERNAR

Achernar    آخر النهر ākhir an-nahr                                                        

A estória de Siusiresá

    Contam que antigamente bem ao sul do local hoje chamado São Gabriel, havia uma aldeia de índios . 

    As moças dessa tribo eram todas muito bonitas.

Uma dessas moças, dizem a mais bonita de todas se chamava Siusiresá. Seu pai lhe deu esse nome porque desde que nasceu seus  olhos brilhavam como as estrelas.

    Siusiresá se enamorou do filho do pajé que morava afastado da aldeia, como geralmente todos os pajés o faziam.

    Esse moço era também muito bonito , forte e de muito bom coração. 

    Ele também , logo que viu Siusiresá se apaixonou por ela.

    Os pais consentiram no casamento e ela foi morar com seu amado na casa do pajé.

    Ajudava o pajé na preparação de remédios, cuidava da casa , cozinhava para seu amado, enfim levava a vida que queria dentro da maior felicidade.

    Uma noite,  porém seu sogro adoeceu repentinamente . O filho preocupado, saiu com sua canoa rio abaixo dentro da escuridão da noite em busca de herva que curaria seu pai.

    Siusiresá ficou cuidando do sogro. 

    Na manhã seguinte o filho ainda não tinha voltado.

    O sogro já estava mais fraco. 

    Siusiresá saiu pela mata ao redor em busca da herva medicinal. Encontrou-a num concavo à beira do rio guardada por uma serpente. Siusiresa matou a serpente , colheu a herva e levou para casa. Logo preparou com a herva o remédio para o sogro e assou a serpente. Deu o assado de serpente ao sogro para comer e o remédio para ele beber.

    O sogro melhorou. 

    Siusiresá foi para a beira do rio , sentou-se numa rocha e ficou a espera de seu amado. Passaram-se dias e ele não voltava. 

    Siusiresá foi emagrecendo,seus olhos agora ainda brilhavam , mas eram vermelhos e molhados pelas lágrimas.

    O pajé curou-se, mas nada podia fazer por ela. Passaram-se meses e ela ainda chorando sentada na rocha à beira do rio.

Aí , o pajé não pôde suportar mais. Transformou Siusiresá numa estrela. 

    Siusiresá subiu então subitamente ao céu. Mas lá de cima continua ainda a olhar com seus olhos brilhantes até onde o rio acaba ,  em procura do seu amado.

    Um astrólogo árabe , um dia , encontrou no céu a estrela de Siusíresá e deu-lhe o nome de "Achernar" que na língua da Arábia significa "onde o rio termina"- Essa estrela pode ser vista ao sul do céu de São Gabriel da Cachoeira , no Amazonas.

SAPUKAYA

Contam que no interior da floresta amazônica havia uma aldeia de índios .

 Houve um inverno em que o frio foi exageradamente frio. 

 Os indios , durante a  noite se cobriam com seus mantos de penas, porém ainda tremiam de frio. 

    O chefe   Yakapusa acendeu uma grande fogueira no centro da aldeia .

    As chamas se elevavam alto  e aquecia as casas ao seu redor. 

    A gente dormiu profundamente.

    Yakapusa ainda ficou acordado cuidando do fogo. Mas, acabou dormindo também.

    Aí, ocorreu um vento forte que soprou  as chamas para todos os lados. As casas de sapé pegaram fogo e ninguém que dormia em seu interior se salvou. Apenas  Yakapusa que dormira fora  por ter estado cuidando do fogo , se salvou.

     Yakapusa ficou muito triste e culpou Tupã por ter dado um frio tão intenso  e por ter dado um vento tão forte que pôs fogo na aldeia.

    Tupã lhe disse: --- Que diz meu filho !  O frio lhes dei para matar os insetos daninhos que lhes causavam doenças.

    O Vento ocorreu com o debate do calor do fogo com o frio do inverno. 

    E as chamas caíram por acaso sobre a palha de seus casas.

    Você sim deveria ter cuidado com mais atenção. 

    Yakapusa replicou:--- Tupã estou muito triste e sinto-me muito culpado pelo que aconteceu a toda a gente de minha aldeia.  Não sei mesmo como viver.

    Tupã lhe disse:--- Não te preocupes, se te sentes assim tão culpado, eu vou te transformar numa ave com muitos familiares. Mas terás de cuidar atentamente deles para que não se queimem novamente.

    Aí , Tupã  transformou   Yakapusa num galo que logo que sente a claridade se acorda. E ao ver no horizonte o sol que se levanta, ainda meio sonolento grita :---Sapukaya ! (Sapecou fogo na Mata). E repete o grito até que toda a sua gente se acorde.

    Por isso é que chamam galo, na língua indígena,  de Sapukaya. E note-se é justamente um anagrama do nome do chefe   Yakapusa.

sapukaya➣ sapek kaya ➣ sapecar fogo (incendiar)

Yakapusa = sacola de jaca

SAPUKAYA

    Oipa'a  Amazokaapupe  abaetá taba oikorã.

    Amó yakárararoy roysãga  royreté oikorama.  

    Abaetá pytunyme  o asoyaba pupé oyasoi . Nhen koyabé  royresé oiryrya. 

    Yakapusa tayara okara pyterape ataguasúasú oyapó. 

    Tataendy ybaté ybaté  yeupirabo  karamaroka  oimoakuba. 

    Abaetá teipyreté  okeram.

    Yakapusa  pyaetá tatáresé  inti rain okera. Nhen, xeabé okeram 

    Saéramo ybytuatã osem. Ebokuey ybytu  oipeyu  ataendy oparupi.  Sapéxiiuaroka  kayapysyk. Suí okapupé okeram abaetá opain omanõ. Tatáresé pyaeté okarape okeram Ayakupasynhõ   yepysirõ.

    Yakapusa oimosasieté . Aé oimombeuaíb angaipaba Tupã roysãga reteãna oimeengyresé, sui  tabape kayapysyk ybytuatã oimeengyresé .

    Tupã oié : --- Marãpe nde reié xe rayra  !  Roysãga aimeeng peresé ta oyuka  mbaé aruá   oipemomarabora .

    Tatá kasu xupé araroy roysãga marãmonhã suí Ybytu osem . 

    Aé tataendy  ipó serã  pe oka rekapii yarupi yeroar.

    Ndeaé reangerekómo  tesaetá. 

    Yakapusa obaixuara :--- Tupã ,  xe taba opain abaresé oianga mbae aramé  xe sasieté bé angaipabeté  oimoasy. Marãyabé aikó xe nakuabi .

    Tupã:--- Nayeanguerekói !  yekoabeté nãneme, xe nderesé  aimoanamatybawirá . Nhen,  eangerekó aé yaserekorupi ta  nakayabé.

    Saéramo , tupã    Yakapusaresé oimouruguasumena   uaá  asá oiandubupité oyetyk.

    Arapope guarasysema oimaenbo   byterin  opesya oiasem “ Sapek kaya ”. Abé, o miraetá opain oyetyrik ãyé sasema oimoyoakypuera .

    Aipóramo  aba osenoin  Sapukaya ebokuey uruguasumena. Abé,  eti!  sapukaya ,  Yakapusa tayarera rera sapipé oikó. 

tayara = taba yara = chefe da aldeia

tayarera= taba yara r era = nome do chefe da aldeia

asem = gritar

arapo= ararapo= horizonte (fazer do dia)

oparupi= por toda parte

SAPUKAYA

    Oni diras ke en la interno de la Amazonarbaro estis ia indiĝena kunloĝejo. 

    Ĉe iu  vintro kiam la malvarmo estis troa,  la indiĝenoj nokte sin kovris per siaj plumaj manteloj  sed tamen  ankoraŭ tremadis pro malvarmo.

    La ĉefo  Jakapusa bruligis grandan fajrejon  je la  centro de la kunloĝejo por varmigi sian popolon.  

    La flamoj sin levis alten  kaj varmigadis la domoj en sia  cirkaŭaĵo. La homoj dormadis profunde. 

    Jakapusa ankoraŭ restis  vekiĝanta zorgante la fajron. Sed, ankaŭ li findormis.

Tiam, venis forta vento kiu blovis la   flamojn al ĉiu direkto. La domoj el  sapé bruliĝis kaj neniu kiu dormadis en ili povis sin savi. Nur Jakapusa kiu dormadis eksteren por zorgi la fajron, sin savis.

    

    Jakapusa ege malĝojis kaj kulpis  Tupan' pro tiu ke li donis tiel malvarman vintron kaj pro tio ke li donis tiel fortan venton kiu kauzis bruligon de la kunloĝejo.

    Tupan' diris al li: ---Kion vi diras mia filo  !  La malvarmon mi donis por ke ĝi mortigu la danigantajn insektojn  kiuj kauzas malsanojn al vi.  La vento naskiĝis de la batalo de la fajrvarmeco kontraŭ la vintra malvarmeco.  

    Kaj la  flamoj , hazarde falis sur la pajlo de viaj domoj. 

    Vi jes,  devus zorgi pli atente. 

    Jakapusa rediris:--- Tupan'  mi estas ege malĝoja kaj sentas min kulpata pro tio kio okazis  al ĉiuj homoj de mia kunloĝejo.  Mi ne scias certe kiel  vivi. 

    Tupan' lin diris :--- Trankviliĝu ! Se vi sentas sin tiel kulpata, mi aliformigos vin al iu birdo kun multaj familianoj.  Sed vi devos zorgi atente pri ili por ke ili ne estos revoje bruligitaj.

   Tiam , Tupan'   aliformigis   Jakapusa al koko kiu tuj kiam sentas la klarecon vekiĝas.

   Kaj kiam li vidas la sunon kiu sin levas je la horizonto , akoraŭ duon dormante  krias :--Sapukaja (Bruliĝas la arbaro ). Kaj  ripetas la krion ĝis tiam kiam ĉiuj familianoj vekiĝas. 

    Pro tio en la indiĝena lingvo oni nomas la koko   Sapukaja. 

Kaj vidu Sapukaja estas ĝuste la anagramo de la nomo de la ĉefo Jakapusa

sapukaya➣ sapek kaya ➣ 火をつける

サプカーヤ

    昔々、アマゾンのジャングルに原住民の部落がありました。 

ある年、冬の寒さが以上でした。原住民達は夜の間、自分の羽マントをかぶって寝るんだがやはり寒くって震えていた。 

　ヤカプサ首長は家場の中心に大きなたき火をした。 その炎が高く上がって、周りの家々を暖まっていた。原住民達は深く寝ていた。

ヤカプサは火のことを世話して、未だ起きていたが。彼もやはり寝てしまいました。

　そこで、強い風が来て炎をあちこちへ吹いた。藁作り の家々が燃えてしまって、その中に寝ていた原住民達の一人も助からなかった。火を世話していた為、外で寝ていたヤカプサ だけが助かれた。

ヤカプサはとっても悲しくなり、あんな寒すぎる寒さやあんな部落を燃やしたほどの強い風をくれたテゥパンが悪いと言いました。

テゥパンが彼に言いました: --- 息子よ、何を言ってるの！寒さは君たちを病気にする有害虫を殺すために与えた。風は火の熱さと冬の寒さとの間の争いからそ生まれたものだよ。そして 炎は偶然に君たちの家々の上に落ちたよ。

　君こそ、もっと注意深くたき火を世話すべきだった. 

ヤカプサが言った:--- テゥパン、私はとっても悲しいです。私の部落の人たちに起こったことが 全部私のせいだ。これからどうやって生ようか全く分かりません。

テゥパン:--- 安心しろ！そんなに気にしているなら、私は君を家族の多い鳥に変えます。 しかし、再び燃えないように、君は彼らのことを注意深く世話しなければならない。

そこで、テゥパンはヤカプサを明かりを感じたやいない起きてしまう雄鶏に変えた。

　それだから、地平線に上がってくる太陽を見ると、いまだ半分寝ているままに 叫ぶ：ーサプカーヤ（森林に火がついた）. そして、自分の人たちが起きるまで、その叫びを繰り返す。

　それだから、原住民達の言葉で雄鶏のことをサプカーヤと言う。そして、面白いことには、サプカヤが首長ヤカプサの名前のアナグラムです。

家場（かば）➣taba （円形に建てられた家々の列）

サプカーヤ（sapukaya➣ sapek kaya ➣ 火をつける  

사푹카야 

    옛날 옛날, 아마존의 정글에 원주민의 부락이 있었습니다.  

어떤 해, 겨울의 추위가 이상이었습니다. 원주민들은 밤사이, 자신의 날개 망토를 써서 자는 것이지만 역시 추위서 떨리고 있었다.  

　야카푹사 수장은 집장소의 중심으로 큰 모닥불을 했다.  그 프레임이 높고 오르고, 주변의 집집을 따뜻해지고 있었다. 원주민들은 깊게 자고 있었다. 

　야카푹사 는 불을 보살피고, 아직 일어나 있었지만. 그도 역시 자버렸습니다. 

　그래서, 강한 바람이 와서 불꽃을 여기저기에 불었다. 짚만들기의 집집이 불타버려서, 그 안에 자고 있었던 원주민들의 한사람도 편해지지 않았다. 불을 보살피고 있었기 때문, 밖에서 자고 있었던 야카푹사 만이 도와졌다. 

　야카푹사 는 매우 슬퍼져, 저런지나치게 추운 추위나 저런 부락을 태웠을 만큼이 강한 바람을 준 트판이 나쁘다라고 말했습니다. 

트판이 그에게 말했습니다 :---아들요! 무엇을 말해! 추위는 너들을 병으로 하는 유해벌레를 죽이기 위해서 주었다. 바람은 불의 더위와 겨울의 추위와사이의 싸움으로 소 생긴 것이에요. 그리고 불꽃은 우연히 너들의 집집 위에 떨어졌어요. 

　너야말로, 더 조심스럽게 모닥불을 보살펴야 했다.  

　야카푹사 가 말했다 :---트판! 저는 매우 슬픕니다. 제 부락 사람들에게 일어난 것이 전부 내가 탓이다. 이제부터 어떻게 살지 완전히 모르겠습니다. 

트판:--- 안심하세요!그렇게 걱정하고 있다면, 저는 너를 가족이 많은 새로 바꿉니다.  그러나, 다시 불타지 않도록, 너는 그들을 조심스럽게 보살피지 않으면 안된다. 

 그래서, 트판은 야카푹사를 밝은 빛을 느낀 자마자 일어나버리는 수탉으로 바꾸었다. 

　그러므로, 지평선에 올라가 오는 태양을 보면, 아직 반 자고 있었던 채에 외친다 :―사푸카야 ! (삼림에 불이 붙었다!).  그리고, 자신의 사람들이 일어날 때까지, 그 외침을 되풀이한다. 

　그러므로, 원주민들의 말로 수탉을 【사푸카야】라고 말한다. 그리고, 재미있는 것에는, 사푸카야는 야카푹사수장의 이름의 애너그램(anagram)입니다. 

집장소)➣ taba (원형에 세워진 집집의 열)

사푸카야 (sapukaya➣ sapek kaya ➣ 불을 붙인다