Tatu Bola

    O tatu dizem, antigamente era um guerreiro de uma tribo do Ceará . Mas ele não era valente, por isso não era muito apreciado pela sua tribo. Quando ficou velho desdentado, e já sem forças para caçar deixou sua tribo para viver sozinho na floresta onde se alimentava de formigas e larvas de insetos. Não tinha casa e se acolhia nas tocas desertas dentro das quais dormia enrolado numa esteira.

    Tupã num de seus passeios pelo mundo, deparou com o pobre velho e sentindo pena dele, o transformou num bicho com carapaça dura tal qual a primeira impressão que teve ao ver o velho encolhido enrolado em sua esteira de palha.

    Assim o velho, já como animal, passou a viver melhor dentro do ambiente que o cercava. Continuou a alimentar-se de formigas e larvas e a viver como antes.

    Os índios quando viram esse animal pela primeira vez, logo observaram seus hábitos e jeito de ser  e lhe deram o nome de " Tatú apara " (Ta' = formiga, ú = comer, apara = curvado)

    Tupã sentindo-se satisfeito por ter ajudado ao velho já sem forças que vivia solitário na floresta, resolveu transformar todos os velhos que viviam nessa mesma situação, em animais semelhantes a esse. E assim fez. Por isso há mais de vinte espécies desse animal.

    Uns maiores, outros menores, e a alimentação de cada espécie também difere entre si, mas os índios, dão o nome de tatu para designar todos os entes dessa mesma espécie e acrescentam um adjetivo para distingui-los dos outros entes da mesma espécie.  Assim como: Tatú apara, tatú asú , tatuetê, tatú peba , tatuaya, tatú yepesy, tatú tinbukú, tatú tinguasú, tatú turusú, tatú poranga, tatú airỹ,  etc.

(Ta’ = formiga, ú = comer, apara = curvado)

Tupã                 ➣ deus

Tatú apara  ➣ tatu bola

Tatu asú         ➣ tatú canastra

Tatuetê         ➣ tatu galinha  

Tatu peba  ➣ tatu chato

Tatuaya         ➣ tatu de rabo mole 

Tatu yepesy ➣ tatu mulita   

Tatu tinbuku ➣ tatu de focinho longo 

Tatu tinguasú ➣ tatu de focinho grande  

Tatu turusu ➣ tatu gigante 

Tatu poranga ➣ tatu belo

Tatu airỹ         ➣ tatu gracioso

                             TATU   APARA

  

    Tatú, uipaá, akoérame,  Seará guarinĩ uikoréme. Aete nakariweruã , aipóramo okwara awatiba ui tiã upysyk aé. Kuá guarinĩ umutuiué ãnheyma ramé, asuí uyapísupé kirimaweymana, usému okwara suí oyepebe  uumaararama  kaape. Akiti aé uú sauwa asuí koró. Niti uriku uka.     

      Aé umuara kwara nandi pe. Kuá kuara pupé aé ukíri ana uiku  uyupuara tupépupé.

    Tupã koywyapa uguatasawa yepépe, muyusuwa tuiué angawa karãmu uyupuara utupé pupé  asuí  mumuransuwa aé, uimusuú pireratã aé resé.           

      Saéramo kuá tuiué,  suú anaramo, uypymuingokatú  urendaba pupé. Aé byterin  uú  sauwa asuí koró, uikubo kuxiíma yawé.

    Awaetá umaã kuá suú  yepéramé,aiuã  umaã sikusawa iauérã usenoin " Tatú apara " (Taʼ ú apara)

     Tupã rynysem mukatú tuiué kirĩwaweymana uaá uikuera uyepé kaapupé, uikuputara umuyeréu tuiué upanhẽ uaá uikuera kuá ikuyawé, kuá suúyawé resé.  Asuí  kuáyawé uimunhã. Iauérã aikué kuá suúuru sepusepy piri  aikué.

      Amusú, amumirĩ, asuí suúuru yepéyepé tĩmiú iuíri ikué  yuesé. Nhẽ (ma) awaetá usenoĩ, tatu  upanhẽ kuá suúuru suúresé. Asuí umuyupira  aywu  ikukuwau(konhesei) arã  isuú suúuru uyuyawé amuitá pupé.  Yawékatú : Tatú apara, tatu asú , tatuetê, tatu peba , tatuaya, tatu yepesy, tatu tinbuku, tatu tinguasú, tatu turusu, tatu poranga, tatu airy,  kuá yawé amuitá.

aywu (aybu)      ➣ palavra / vocábulo

Pilka armadilo

    La armadilo , oni diras, antaŭe estis  batalanto el iu indiĝena gento de Ceara’. Tamen li ne estis kuraĝulo pro tio ne estis tiel ŝatata de sia gento.       

    Kiam li fariĝis sendenta maljunulo kaj jam ne havis forton por ĉasi, li forlasis sian genton por vivi sole en la arbaro kie li manĝadis formikojn kaj insektajn larvojn. Li ne havis domon kaj uzadis la malplenajn kavojn kie li dormis ĉiam sinvolvante en pajla plektaĵo. 

    Tupan’ je iu de siaj promenadoj tra la mondo, hazardi trovis la malfeliĉan maljunulon. Tupan tuj sentis kompaton pri li kaj aliformigis lin je  malmola karapaco hava besto tiel kiel estis lia unua impreso pri la maljunulo kuntirita, sinvolvita en sia pajla plektaĵo.  

    Tiel la maljunulo, jam kiel besto, vivadis plibone en la ambiento kiu lin cirkaŭadis.  Li daŭre manĝadis formikojn kaj larvoj kaj vivadis same kiel antaŭe.

    Kiam La indiĝenoj vidis tiun beston unua foje, tuj observadis lian vivmanieron kaj aspekton kaj laŭ tio donis al li la nomo "tatu' apara"  " (Ta' = formiko, ú = manĝi, apara = kurba) kion oni tradukas al “pilka armadilo”ĉar kiam li kuntiriĝas similas al pilko.

    Tupan’ sentis sin kontenta pro tio ke li helpis al la jam senforta maljunulo kiu vivadis sole en la arbaro. Tiel li decidis aliformigi ĉiuj maljunuloj kiuj vivadis je sama kondiĉo, al bestojn similajn al tiu.

Kaj tiel li faris. Pro tio ekzistas pli ol dudek specoj da tiu besto.

Iuj pli grandaj, aliaj pli malgrandaj, kaj la manĝaĵo de ĉiu speco ankaŭ malsimilas inter si. Sed la indiĝenoj donas la nomo  tatu' al ĉiuj bestoj de tiu sama speco kaj aldonas vorton por distingi unu speco de la alia. Ekzemple: Tatú apara, tatú asú , tatuetê, tatú peba , tatuaya, tatú yepesy, tatú tinbukú, tatú tinguasú, tatú turusú, tatú poranga, tatú airỹ, kaj tiel plu.

(Ta’ = formiko, ú = manĝi, apara = kurba)

Tupan          ➣ dio

Tatú apara  ➣ pilka tatu

Tatu asú         ➣ korba tatú

Tatuetê         ➣ kokina tatu 

Tatu peba  ➣ plata tatu

Tatuaya         ➣ malmolvosta tatu

Tatu yepesy ➣ muleta tatu 

Tatu tinbuku ➣ longnaza tatu

Tatu tinguasú ➣ grandnaza tatu 

Tatu turusu ➣ giganta tatu

Tatu poranga ➣ bela tatu

Tatu airỹ         ➣ ĉarma tatu

ボールアルマジロ

   昔々、アルマジロはセアラーのある民族の一人の戦士だったと言われている。しかし、勇敢ではなかったので、その民族にはそれほど好かれてはいなかったそう。狩りをする力もない歯なしお祖父さんになった時，自分の民族から離れてジャングルに入った。そこで、蟻や虫の幼虫を食べて一人で暮らしていた。家は持ってなかった。蓆を身に巻いて、空っぽの洞穴で寝たりしていた。

   トゥパンがこの世を散歩している時、その哀れなじいさんにであった。可哀相に思って縮められた身を，　蓆に丸めたじいさんを見た時の最初の印象に従って、そのじいさんを硬い背甲の動物の姿に変えた。

    そうして、すでに動物の姿で、じいさんは自分を囲んでいた状況の中でよりよく暮らすようになった。蟻や幼虫を食べながら前のように暮らし続けた。

   原住民達がその動物を初めて見た時、すぐその姿や暮らしぶりを見て、タトゥアパラと名付けた。(タツ= 蟻,ウ = 喰う, アパラ= 曲った)

    トゥパンがジャングルで既に力尽きてひとりぼっちに暮らしていたじいさんを助けた事に喜びを感じて、同じ状況で暮らしているじいさん達皆をそれと似た動物に変える事にした。そしてそうした。だからその動物に対して２０種類以上が有る。ある種類は大きい、他の種類が小さい，それにそれぞれの 種類の食べているもの違うのです。しかし、原住民達はそれら全てをタトゥと名付ける。それらの違いを示すのに、タトゥの後に形容詞を付け足す。例えば：タトゥ アパラ, タトゥ アスー, タトゥエテー, タトゥ ペバ , タトゥアヤ, タトゥ イェペシー, タトゥ ティンブクー, タトゥ ティングアスー, タトゥてぅるすー, タトゥ ポランガ タトゥ アイリン 等.

トゥパン                 ➣    神

タトゥ アパラ         ➣　ボールアルマジロ

タトゥ アスー         ➣　大アルマジロ

タトゥエテー         ➣　本物アルマジロ

タトゥ ペバ         ➣　平たいアルマジロ

タトゥアヤ         ➣　柔らかいテールアルマジロ

タトゥ イェペシー ➣　古代アルマジロ

タトゥ ティンブクー ➣　長い鼻アルマジロ

タトゥ ティングアスー ➣　大鼻アルマジロ

タトゥてぅるすー ➣　ジャイアントアルマジロ

タトゥ ポランガ ➣　美しいアルマジロ

タトゥ アイリン ➣   可愛いアルマジロ

볼 아르마딜로(armadillo) 

    옛날 옛날, "볼 아르마딜로"(armadillo)는 세아라이라는곳에 살았다 민족의 한사람 전사이었다라고 말해지고 있다. 그러나, 용감하지 않았으므로, 그 민족에게는 그다지 귀여움을 받아서는 없었던 따른다. 사냥을 하는 힘도 없는 이빠짐 할아버지가 되었을 때, 자신의 민족에게서 벗어나서 정글에 넣었다. "그래서개미나 벌레의 유충을 먹어서 혼자 생활하고 있었다. 집은 가지고 있지 않았다. 멍석을 몸에 감고, 텅 빈 동굴에서 자거나 하고 있었다. 

    트판이 이 세상을 산책하고 있었을 때, 그 불쌍한 할아버지를 만났다. 그가 불행하다고생각하고, 단축할 수 있었던 몸을, 멍석에 둥글게 한 할아버지를 보았을 때의 최초의 인상을 따르고, 그 할아버지를 단단한 껍질의 동물 모습에 바꾸었다. 

그렇게 해서, 이미 동물의 모습으로, 할아버지는 자신을 둘러싸고 있었던 상황속에서 더 좋게 생활하게 되었다. 개미나 유충을 먹으면서 그전같이생활 계속했다. 

    원주민들이 그 동물을 처음으로 보았을 때, 바로 그 모습이나 생활을 보아서, 탙우아파라라고 명명했다. 【탙=개미】, 【우= 먹다】, 【아파라= 구부러졌다】 . 

    트판이 정글에서 이미 힘 떨어져서 외톨이에 생활하고 있었던 할아버지를 도운 것에 기쁨을 느끼고, 같은 상황에서 생활　하고 있는 할아버지들 모두를 그것과 닮은 동물에게 바꾸기로 했다. 그리고 그렇게 했다. 그러므로 그 동물에 대하여 20종류이상이 있다. 어느종류는 큰, 다른 종류가 작은, 거기에 각각의 종류가 먹고 있는 것 다르는 것입니다. 그러나, 원주민들은 그것들 모두를탙우라고 명명한다. 그것들의 차이를 내보이는데, 탙우의 뒤에 형용사를 첨가한다. 예를 들면 : 탙우아파라, 탙우아스, 탙우에테, 탙우페바, 탙우아야, 탙우예페시, 탙우틴브쿠, 탙우틴과수, 탙우트르수, 탙우포란가,탙우아이린등. 

탙우아파라 ➣ 볼아르마딜로

탙우아스         ➣ 큰아르마딜로

탙우에테         ➣ 진짜아르마딜로

탙우페바         ➣ 평평한아르마딜로

탙우아야         ➣ 연약한데일아르마딜로

탙우예페시 ➣ 고대아르마딜로

탙우틴브쿠 ➣ 긴코아르마딜로

탙우틴과수 ➣ 큰코아르마딜로

탙우트르수 ➣ 거대한아르마딜로

탙우포란가 ➣ 아름다운아르마딜로

탙우아이린 ➣ 매력아르마딜로

JENIPAPO

 

 O fruto do jenipapo tem                                                                                                                                                                     

 a forma de um chochalho .  Dentro da casca 

 grossa tem sementes.   Ralado e transformado 

 numa pasta, dá uma resina que misturada ao pó

 do carvão é usada para pintar a pele de um azul 

 marinho escuro quase preto.

Jenipapo  ➣ 　Ỹãdy mbapo (chocalho de resina) 

Yaniguaka  ➣  nhandyguaka (resina de pintar)

    Antigamente todos os índios eram iguais. Depois vieram índios de outras partes e todos viviam da caça e pesca dentro da grande mata da Pindorama.

   Quando se tornavam muitas as pessoas de uma só taba, a caça se tornava pouca para alimentar a todos. Então eles dividiam o grupo e os jovens partiam para formar uma outra taba em outro lugar.

    Aí, a taba ia crescendo e quando eles saiam para caçar, muitas vezes deparavam com outros índios e batalhavam até à morte, sem as vezes reconhecer que eram mesmo parentes.

    Um velho pajé, descontente com o que acontecia com seus descendentes, entrou em concentração para conversar com Tupã.

    Aí, Tupã disse a ele:

--- Fiz os homens todos iguais, para que eles não batalhem entre si. E fiz cada um diferente do outro para que se possam reconhecer. Mas vejo que vocês não sabem reconhecer nem a igualdade nem a desigualdade de vocês. Vejo que vocês nem sequer procuram reconhecer a minha criação.

    Mas , eu vou dar uma coisa para vocês poderem reconhecer seus iguais com mais facilidade.

    Vou dar a vocês uma resina para que vocês misturem nela o pó do carvão e pintem o corpo e a cara , cada taba com um desenho diferente para que logo ao se verem possam se reconhecer.

    Quando estiver pronta , eu colocarei dentro de chocalhos e pendurarei na árvore. Vocês apanham os chocalhos enquanto verdes , ralam , deixam de molho na água quente e obterão uma resina pastosa azulada, misturem nela o pó de carvão e se pintem com isso.

    Logo que encontraram os chocalhos de resina , os índios começaram a fazer como lhes dizia o pajé que fora ensinado por Tupã.  Desde aí os índios costumam se pintar principalmente durante suas festas,  pois a forma do fruto  os faz recordar o chocalho das festas.

Pindorama  ➣ Pindo = palmeira ＋rama = Terra

JENIPAPO

    Akoéme  opain abá oyoyabé oikóreme. Aé riré mõnaba sui abá oureme. Baé opain soóbé pirá pysyka oikóbo moingokatú  Pindorama kaaguasú pupé.

    Amo taba pe aba moabatyba ramé, mbiara moxinga ta opoy opain abaetá.  Arã i oipeá abáetá . Baé abá guyriguana osóbo mõnabape motaba.

Aéreme, ebokuey taba moturusu. Baé i osem ta kaamondó, seta í omoyesub amoabá . Aeibé oyomarãmonhãbo yoyuká ãyé . Mbobir anãma oikoreme kuabeyme.

    Amo payé abuera , apysykeyme  mbae oãng orayra resé, oyesarekó ta onheeng Tupã resé.

    Aéreme, Tupã oié iresé :

___ Abáetá ta na yomarãmonhangi Abáetá goyabé oimonhangumó. Baé yoesé abá té oimonhã  t’oyokuaba.  Baé, peen nda pe kuabykatuibo o nungarayuiré o nungareymayuiré bé. Peen xe moỹangaba tiruã nda pe kuabysekari .

         Nde , xe oimeengyne mbae peen resé ta anama kuaba kuruteuara. 

    Xe oimeeng peen resé yani ta peoiemonã monãnybyra ybyraakã mokẽuna kuynhimbora . Baé pemoyeguak peen retébé peen roba. Taba yá kuatiara nungareyma . Moyaba yosepyakupité peyokuab tauyé. 

    Xa monhããna kuri ramé , xa imoing ebokuey yani bapopupé baé ai moyasek ybyra akãga pe. Peen peipysyk yani bapo kyra ramé.  Peen pe seé yani bapo, aé riré pe imõbuba ty akubapupé koyté ebokuey mbae moyani monanymbyra mosuikira.  Aéreme, pe emonã ybyraakã mokẽuna kuyĩ  baé peyeguak ebokuey mbaepe.

    Abaetá yanibapo oasem upité payé kuapyra Tupã resé oié mbaeyabé oimonhangypy . Kó ara sui abaetá  oyeguaka namé oirekó.  Tenonderá o pepyra ramé. A’é yanibapo nungara osekar memenhé omaenduar pepyra bapo. 

Ybyraakã mokẽuna        ➣ (assado preto de galhos) ➣galhos carbonizados

                                          ➣  carvão de galhos (carvão vegetal)

Mokẽuna kuyĩ                 ➣ pó de carvão.

Tatapuynha (fogo restos)➣ cinzas

Tatapy                              ➣ brasa de fogo ➣ brasa viva (incandescente)

Ĵenipapo

La frukto  de ĵenipapo havas la formon de maracas-sonorilo. Interne de la dika ŝelo estas semoj. Kiam ĝi estas raspita fariĝas rezina pasto kiu miksita al la polvo de la karbo estas uzota por pentri la haŭton malhel- marblue preskaŭ nigre.

Jenipapo    ➣ 　Ỹãdy mbapo (sonorilo da rezino) 

yaniguaka  ➣  nhandyguaka (rezino por pentrado)

    Je la antikva tempo ĉiuj indiĝenoj estis egalaj. Poste, alvenis indiĝenoj el aliaj partoj kaj ĉiuj vivadis dank' al la ĉasado kaj fiŝkaptado faritaj en la grandega arbaro de Pindoramo.

   Kiam la nombro de personoj de iu domaro tro multiĝis, la ĉaso ne sufiĉas por ke ĉiuj manĝu. Do, ili disdividis la grupon kaj la junuloj foriradis por formi alian grupon aliloke.

    Tie, la  domaro kreskadis kaj kiam ili arbariris por ĉasi, multfoje renkontis aliajn indiĝenoj kaj bataladis ĝis morte eĉ ne rekonante ke ili estis vere parencoj.

    Iu aĝa paĝeo , malĝoja pro tio kiu okazadis al iliajn idaron, eniris en koncentrado por konversacii kun tupãno.

    Tiam,  Tupã diris al ili:

--- Mi faris la homojn ĉiuj egalaj, por ke ili ne batalu unu kun alia. Kaj faris ili malsimilaj unu el alia por ke ili povu sin rekoni. Sed mi vidas ke vi ne scias rekoni nek la egalecon nek la malegalecon de vi ĉiuj.Mi vidas ke vi eĉ ne serĉas kiel rekoni mian kreadon.    Sed mi donos al vi ion por ke vi povu rekoni viajn egalulojn pli facile.

    Mi donos al vi rezinon por ke vi miksu al ĝi la polvo de karbo kaj pentru la korpon kaj vizaĵon. Ĉiu domaro sin pentru per malsimila desegnaĵo, tial vi povos tuj rekoni sian samdomarulon.

     Kiam ĝi pretiĝos, mi metos interne de sonoriloj kaj pendigos je iu arbo.

    Vi prenu la sonorilojn dum ili estas ankoraŭ ne maturaj , raspu, lasu ĝin en la varma akvo kaj tial vi akiros bluetan pasteman rezinon. Miksu en ĝi la polvo de karbo kaj pentru vin per tiu. Tuj kiam la indiĝenoj vidis la sonoriloj da rezino, ili komencis fari tiel kiel lin diris la paĝeo instruita de Tupano.  Ekde tiam la indiĝenoj kutimas sin pentri precipe dum siaj festoj, ĉar la aspekto de la frukto faras ke ili memoru pri la maraka-sonoriloj de la festoj.

Pindoramo  ➣ Pindorama (pindo = palmo ＋rama = lando)

ジェニパポ

    ジェニパポの実はマラカの形をしています。その厚い皮の中に種が入っている。すりおろした実のペーストからで来た樹脂が炭の粉末と混ぜて　、肌を黒に近い青に染めるのに使われる。 

    むかし むかし、土人達は皆が同じでした。後に、他の土地から他の土人達がやって来ました．皆が狩りと魚釣りをして、ピンドラマの広大なジャングルで暮らしていました。

    一つの村の人数が多くなって来ると獲物が皆を養うのに少なくなる．そこで、彼等は小さいグルプに分かれて、若者達は別の村を別の所に作る為に出て行く事にしていました。

    そこで、その村が又大きくなって行きました。彼等が狩りに出る時に、多くの場合に他の原住民達と出会って、死ぬ迄戦ったりしました。それらが元々自分達の親戚だとも知らずに。

    自分の子孫に起こっている事を見た　ある歳を取ったパジェーが、悲しくなて、ツパンと会話をする為に鎮魂に入りました。

     そこで、ツパンは彼に言いました:

---人間が互いに戦いをしないように、皆を同じに造りました．　それに、人間どもが互いに相手を分かる事が出来るように、皆を互いに違うものに造りました。しかし，　君達はお互いの類似も相違も認識するのを知らないと見ます。君達は僕の創造を認識する事さえ試みないとも見えます。

   しかし、君達がより容易く君達の類似を認識することが出来るように、君達に何かを呉れます。

    君達に特別な樹脂を呉れます。その樹脂に炭の粉末を混ぜて、身体や顔を染めなさい。描く村が別の柄で。そうすれば　出会った時、すぐにその村を認識する事が出来よう。

    出来上がったら、それをマラカの中に入れて木の枝にぶら下げます。君達は青いうちにマラカを収穫し、すりおろし、しばらくお湯につければ、青ポイ

ペストのような樹脂が出来る。それに炭の粉末をまぜて、自分の身体に塗れ。

    原住民達は樹脂のマラカを見つけるや否やツパンに教えられたパジェーが言っていたようにし初めました。 その時以来、原住民達は自分の身体をペンチングする事になりました．　  

     特に祭りの際に。それはその実の形は祭りのマラカを思い出させるから。

ジェニパポ  ➣ 　Ỹãdy mbapo (樹脂用マラカ　) 

ヤニグァカ  ➣  nhandyguaka (染める樹脂)

제니파포

   졔니파포의 열매는마라카의 형태를 하고 있습니다. 그 두꺼운 껍질 속에 씨앗이 들어 있다. 강판 된 열매의 반죽에서 취득하는 수지가 숯의 분말과 섞고, 피부를 흑에 가까운 파랑에 물들이는데도 사용된다. 

    옛날 옛날, 토인들은 모두가 같았습니다. 나중에, 다른 토지에서 다른 토인들이 왔습니다. 모두가 사냥과 낚시를 하고, 핀도라마의 광대한 정글에서 생활하고 있었습니다.   

    하나의 마을 인원수가 많아져 오면 먹이가 모두를 기른데도 적어진다. 

    거기에서, 그들은 작은 군으로 나뉘어지고, 젊은이들은 다른 마을을 다른 곳에 만들기 위해서 나가기로 하고 있었습니다. 

    거기에서, 그 마을이 또 커져 갔습니다. 그들이 사냥에 나갈 때에, 많은 경우에 다른 원주민들을 만나고, 죽을 때까지 싸우거나 했습니다. 그것들이 원래 자신들의 친척이라고도 모르게. 

    자신의 자손에게 일어나고 있는 것을 본 어떤 나이를 먹은 파제이가, 슬프게 되고, 트판과 회화를 하기 위해서 진혼에 들어갔습니다. 

    거기에서, 트판은 그에게 말했습니다 :

    ---인간이 서로 싸움을 하지 않도록, 모두를 같이 만들었습니다. 　거기에, 인간들이 서로 상대를 알 수 있게, 모두를 서로 다른 모습에  만들었습니다. 

    그러나, 너희들은 서로의 유사도 차이도 인식하는 것을 모른다고 봅니다. 

    너희들은 나의 창조를 인식하는 것마저 시도하지 않으면도 보입니다. 

    그러나, 너희들이 지금보다 쉽게 너희들의 유사를 인식할 수 있게, 너희들에 뭔가를 줍니다. 

    너희들에 특별한 수지를 줍니다. 그 수지에 숯의 분말을 섞고, 신체나 얼굴을 물들이세요. 그리는 마을이 다른 무늬로. 그렇게 하면 만났을 때, 곧 그 마을을 인식할 수 있자. 

    완성되면, 그것을 마라카 속으로 넣어서 나무가지에 축 늘어뜨립니다. 

   너희들은 무르익지 않는 동안에 마라카를 수확하고, 강판하고, 잠시동안 뜨거운 물에 붙이면, 파랑반죽와 같은 수지를 할 수 있다. 거기에 숯의 분말을 섞고, 자신의 신체에 칠해라. 

    원주민들은 수지의 마라카를 찾자마자 트판에 배운 파제이가 말하고 있도록 해 시작했습니다.  그 때 이래, 원주민들은 자신의 신체를 페인트하게 되었습니다. 　

    특히 축제의 즈음에.  그것은 그 열매의 형은 축제의 마라카를 상기시키기 때문입니다. 

핀도라마 ➣ 핀도 = 야자의 나무 + 라마 = 나라

Lilac (Rola de peito lilás)

Lilac-breasted Roller  

Rola de peito lilás

    Contam que a rola de peito lilás era a mulher de Pirikitabá, que depois tornou-se perikintamboia (cobra papagaio).

    Ela se chamava Aúpotyra (flor sonhadora). Era uma índia muito formosa e gostava muito de se enfeitar. Pintava-se sempre de várias cores e era assim muito admirada por toda a gente. 

     Pirikitabá gostava muito dela.

   Mas, desde pequena ela tinha um sonho. Era conhecer outras terras, conhecer outra gente. Sempre tinha curiosidade em saber o que havia além do mar.

    Um dia, ainda madrugada. ela saiu de sua casa em busca de seu sonho. Andou de lugar para lugar. Saiu da floresta, correu pelos campos admirada da vastidão que se estendia ante seus olhos. Desceu pelos rios, percorreu as campinas , e era tanta sua ânsia de ir sempre em frente, que seu corpo foi se transformando em ave. 

    Um dia chegou ao mar, ainda maior que a campina. Agora já não andava, já tinha asas- Voou por sobre as ondas verdejantes do mar até que chegou agora a outras terras , como sempre foi seu desejo. 

    Continuou assim até chegar à África, à Arábia. Aí gostaram também de sua figura tão colorida. E lhe deram o nome de Rola de peito lilás . A gente

a chama simplesmente de Lilás (lilac). 

    Ela , realizando o sonho de conhecer além do mar, resolveu agora parar , pois já se cansara. Mas, estava tão longe de sua casa de seu marido e já tão cansada que não poderia voltar. Procurou ali os campos de que tanto

gostara , e dentre os campos procurou aquele que tinha uma palmeira solitária que a fizesse lembrar de sua terra e que a acompanhasse na solidão. Ficou morando alí.

    A gente desse lugar que se chamava "Botswana" gostou tanto dela que a elegeu como "ave nacional" e assim ela vive alí bem querida por todos mas sempre solitária lembrando-se do seu amado Pirikitabá sem mesmo saber que ele se havia transformado em Pirikitamboia e sem mesmo perceber que ela mesmo havia se transformado em rola.

PYTANMOSUIKA

    Asé oipa’a pikasu kama pytãmosuika oikó mirekó Pirikitabá a´é riré

moperikitamboia.

    I rera Aúpotyra oikó. Aúpotyra porãgeté kunhã oikóbo , yeguaka oapysyketé.

    I yeguak paraparaba baé aipóramo opain mororesé miausuba oikóreme.

Pirikitabá oausubeté Aúpotyra.

    Nhen, Aúpotyra oirekó potasaba mitãnga suibé. Kó potasaba amõ tetama okuaba baé amó mira kuaba oikóreme. I oikuapotara mbaé oikó paraguasú amõeté .

    Amóara , koamutumo é ranhé, i osem o okasui to sekara o potasaba.

I oguatá sendaba sui sendaba koty. I osem kaa. I onhã nh! baé ybypié . O

moputupaba pyguasú pypirara o resá robaké.

    I oguéib parabo, onhã ipipié, o potasaba só tenõ é pyripyribe mbaé sasú oikób.

    Aipóramo o reté moguirá biar.

    Amuara o syk paraguasú pe. Paraguasú asúeté ybypé sui oikóreme. Koyr no uatái , i pepó orekómuã . O bebé paraguasú ygapenu ybaté amuetã koti o xyka ãié . Ebokuey i potasabuera oikó. I pikeyme o bebé Africa (Áporyka) koti , Arabia (Alámbia) koti o syka, Ebokuetã pe, opain o ipysyk i ranha say’etá. Mbaeresé Pikasu Kama Pytãmosuyka rera o ieroka. Asé o senoin Pytãmosuyka (Lilac) nhote.

    I , koyr Pytãmosuika, oyapó o potasaba riré opytá ekopotara. Koyr omararara resé.

    Nhén , o oka sui, o mena sui guype oikóreme baé pitubareté no ekatúyebyri koyré.

    I osekar ebapó nh! oipysyketé . Mbaé nh!etá pypé osekar ypy pindó anhó nh!saba ti maenduar oguetã baé teko sa’e nhõ reme i ir!namo oikó.      

    Pytãmosuika ebokuey setã pe pyta oikobo. Ebokuey setã rera “Botswana” oikó. Botswana retã miretá osausubeté Pytãmosuika aipóramo o itoparabok Pytãmosuika tetã’uirá namo .

    Emonã, Pytãmosuika opain resé sausuba oikobo ebokuetâma pe oikobe.      

    Nhen, o sausuba Pirikitabá maenduar oikobo momboasy arapukui . Pirikitabá mopirikitamboia mbaé noikuabi . Mbaé i aé mopikasu noianduba.

África  ➣ ara pora ká (a pur (y) ká) = sol muito tostado (Tostado de muito sol)

Arabia ➣ Alá mbia (Ará = Deus + mbia = presa / posse)  ➣ Ará = Alá

teko sa’e nhõ  ➣ solidão

etã  ➣ país (setã / tetã / retã) = país

Oguetã ➣ O = seu / de si mesmo ＋　etã = país (seu próprio país)

tetã’uirá  ➣ ave nacional

Ebokuetãma  ➣  em tal país

Momboasy  ➣ fica sentindo nostalgia

Lilaka brusto-turto

  Oni diras ke Lila' (lilaka brusta turto) estis edzino de Pirikitabá (papageta viro), kiu poste fariĝis perikintamboia (papaga serpento).

    Ŝia nomo estis Aúpotyra (sonĝanta floro ). Ŝi estis belega indiĝenino kaj tre ŝatis sin beligi. Ŝi ĉiam sin kolorigis el diversaj koloroj kaj pro tio ĉiuj sin forte miris.  

     Pirikitabá ege amis ŝin.

    Tamen , ekde la infanaĝo ŝi havis ian sonĝon. Tiu estis koni aliajn lokojn, koni aliajn popolojn .

    Ĉiam ŝi scivolis kio estas je la aliflanko de la maro. Iu tago, ankoraŭ ege  frue, ŝi eliris sian domon celante sian sonĝon. Ŝi iris de loko al loko . Foriris la arbaron, kuris tra la kampoj mirigita pro la larĝeco kiu disetendiĝis  antaŭ siaj okuloj. Ŝi malsupreniris laŭ la riveroj, trapasis la kamparojn, kaj ŝia volo iri ĉiam antaŭen estis tiel forta ke sia korpo iom post iom transformiĝis al birdo.    Iu tago ŝi atingis la maro, tiu ankoraŭ pli granda ol la kamparo. Nun, ŝi jam ne piediris , jam ŝi havis flugilojn. Ŝi flugis laŭ la supro de la verdverdaj ondoj de la maro ĝis kiam ŝi atingis aliajn terojn kiel estis sian ĉiama deziro. 

    Tiamanjere, ŝi daŭrigis ĝis kiam ŝi atingis Afrikon, Arabo. Tie, ankaŭ ili tre ŝatis sian kolorplenan figuron. Kaj ili ŝin vokis "lilaka brusto-papageto" . La popolo simple diras lila'.

    Ŝi realigante la sonĝo koni la maran aliflankon , decidis nun halti, ĉar ŝi jam laciĝis. Sed, estis tiel malproksime de sia domo, de sia edzo, kaj ŝi estis  tiel laca ke jam ne povus reiri hejmen. Ŝi serĉis tie la kampojn kiuj ŝi tre ŝatis  kaj inter la kampoj ŝi serĉis tiun kiu havus unu solecan palmarbon kiu  povus memorigi ŝin pri sia hejmloko kaj kiu povus esti kun ŝi dum la soleca tempo. Ŝi restis loĝanta en tiu loko.

    La popolo de tiu loko nomita "Botswana" tiel ŝatis ŝin ke ili tuj ŝin elektis kiel la "nacia birdo " kaj tiamanjere ŝi vivas tie, ege amata de ĉiuj , sed ĉiam soleca pensante pri sia amata Pirikitabá . Ŝi eĉ ne scias ke li aliformiĝis  al Pirikitamboia kaj ankaŭ eĉ ne perceptis ke ŝi mem aliformiĝis al papageto.

ライラックキジバト

    ライラックキジバトが後にペリキタンボヤ (オウム蛇)になった　ピリキタバー(オウム人）の妻であったと言われています。

    彼女の名は アウーポチラ(夢見る花)でした. とても美しい原住民達の女子で、自分を飾るのが大好きでした。いつも自分を様々な色で飾っていて，皆の関心を受けていました。   　　　　

　　   　ピリキタバーは彼女の事が大好きでした。

    しかし、彼女は子供の時から一つの夢を抱いていた。その夢は他の所、他の人達を知ることでした。いつも、海の向こうに何があるかをしりたいと思っていた。   ある日、まだ早朝のうち、彼女は自分の夢を求めて、家を出ました。所から所へを歩きました。森か出ました。自分の眼の前に広がる広大さに関心しながら野原を走りました。川に沿って降りました。原っぱを渡りました。そして、いつも前へ，前へ行きたい気持の余りに自分の身体が次第に鳥に変わっていきました。

     ある日、海に到りました。海は原っぱよりも大きかった。今は、もう歩いたりはしなかった。すでに翼がありました。　海の青々とした波の上を飛びました。そして、自分の常の夢の通りに他の土地に到りました。

    そのように続けました。アフリカ、アラビアに付きました。そこでも、彼女の彩りの姿が皆に好かれました．　そこで、ライラックの胸の鳩と呼ばれて、皆が単に”Lilac”（ライラー）と言いています。

     彼女が海の向こうを知る夢を実行して、旅を止めることにした。もう大分疲れていましたから。しかし、自分の家やら自分の夫からあんまり遠く離れていたので、それにあれほど疲れていたので、もう帰る事なんか到底出来ませんでした．　自分が大好になった野原をそこらで探しました。そして、それらの野原の中で、自分の古里を思い出させ、寂しい時に相手をしてくれるような寂しそうな椰子の木が立っている野原を選びました。そこに住むことにしました．

    "ボツワナ"と呼ばれているその土地の人達は彼女のことが好きあんまりに、彼女を“国鳥”に選びました。そう　　して、彼女は皆に愛されてそこで暮らしていますが、ピリキタバーのことを思っていつも寂しそうにしています。彼がピリキタンボヤになったことも、自分自身がキジバトになってしまいました事も知らずに。

 라일락 산비둘기

    라일락 산비둘기가 뒤에　페리키탄보야　(앵무새 뱀)이 된　피리키타바　(앵무새인)의 아내이었다라고 말해지고 있습니다. 

    그녀의 이름은 아우포치라 (꿈꾸는 꽃)이었습니다.  자신을 꾸미는 것을 아주 좋아하는 정말 아름다운 원주민여자 이여습니다. 언제나 자신을 각양각색인 색으로 꾸미고 있어서, 모두의 관심을 받고 있었습니다.    　　　　

　　　   피리키타바는 그녀를 아주 좋아했습니다. 

    그러나, 그녀는 어려서부터 하나의 꿈을 품고 있었습니다. 그 꿈은 다른 곳, 다른 사람들을 아는 것이었습니다. 언제나, 바다의 저쪽에 무엇이 있을지를 알고 싶었습니다.    

    어느 날, 아직 이른 아침 가운데, 그녀는 자신의 꿈을 추구하고, 집을 나섰습니다. 이리저리로 걸었습니다. 숲인가 나왔습니다. 자신의 눈 앞에 퍼지는 광대함에 관심하면서 들판을 달렸습니다. 강에 따라 내렸습니다. 들판을 건넜습니다. 그리고, 언제나앞에, 앞에 가고 싶은 기분이 아주 많나서, 자신의 신체가 점차로 새로 변해 갔습니다. 

    어느 날, 바다에 이르렀습니다. 바다는 들판보다도 컸다. 지금은, 이제 걷거나는 하지 않았다. 이미 날개가 있었습니다. 　바다의 프르디 푸르게 한 물결 위를 날았습니다.     

    그리고, 자신이 보통인 꿈의 대로 다른 토지에 이르렀습니다. 

그렇게 계속했습니다. 아프리카, 아라비아에 도착해습니다. 거기에서도, 그녀의 색채 모습이 모두에게 귀여움을 받았습니다. 　거기에서, "라일락의 가슴 비둘기"라고 불려서, 모두가 단지” Lilac” 【라이라】과 말 있고 있습니다. 

    그녀가 바다의 저쪽을 아는 꿈을 실행하고, 여행을 멈추기로 했습니다. 이제 대단히 지쳐 있었기 때문에. 그러나, 자신의 집이랑 자신의 남편에게서 너무 멀리 떨어져 있었으므로, 거기에 저것 정도 지쳐 있었으므로, 이제 돌아가는 것인가 도저히 할 수 없었습니다. 　자신이 마음에 들어간  들판을 그 근방에서 찾았습니다. 그리고, 그것들의 들판 안에서, 자신의 후루사토(古里)를 상기시켜, 쓸쓸할 때에 상대를 해 주는 쓸쓸한 야자나무가 치솟어 있는 들판을 선택했습니다. 거기에 살기로 했습니다. 

    ” 보츠와나”이라고 부르고 있는 그 토지의 사람들은 그녀가 좋아해 너무 지나치게, 그녀를 “국조”에 선택했습니다. 

    그렇게 해서, 그녀는 모두에게 사랑받아서 거기에서 생활하고 있습니다만, 피리키타바를 생각해서 언제나 중이 죽을 것 같이 하고 있습니다. 그가 피리키탄보야 로 되어진 것도, 자기 자신이 산비둘기가 되어버렸던 것도 모르게.