Contam que no interior da floresta amazônica havia uma aldeia de índios .
Houve um inverno em que o frio foi exageradamente frio.
Os indios , durante a noite se cobriam com seus mantos de penas, porém ainda tremiam de frio.
O chefe Yakapusa acendeu uma grande fogueira no centro da aldeia .
As chamas se elevavam alto e aquecia as casas ao seu redor.
A gente dormiu profundamente.
Yakapusa ainda ficou acordado cuidando do fogo. Mas, acabou dormindo também.
Aí, ocorreu um vento forte que soprou as chamas para todos os lados. As casas de sapé pegaram fogo e ninguém que dormia em seu interior se salvou. Apenas Yakapusa que dormira fora por ter estado cuidando do fogo , se salvou.
Yakapusa ficou muito triste e culpou Tupã por ter dado um frio tão intenso e por ter dado um vento tão forte que pôs fogo na aldeia.
Tupã lhe disse: --- Que diz meu filho ! O frio lhes dei para matar os insetos daninhos que lhes causavam doenças.
O Vento ocorreu com o debate do calor do fogo com o frio do inverno.
E as chamas caíram por acaso sobre a palha de seus casas.
Você sim deveria ter cuidado com mais atenção.
Yakapusa replicou:--- Tupã estou muito triste e sinto-me muito culpado pelo que aconteceu a toda a gente de minha aldeia. Não sei mesmo como viver.
Tupã lhe disse:--- Não te preocupes, se te sentes assim tão culpado, eu vou te transformar numa ave com muitos familiares. Mas terás de cuidar atentamente deles para que não se queimem novamente.
Aí , Tupã transformou Yakapusa num galo que logo que sente a claridade se acorda. E ao ver no horizonte o sol que se levanta, ainda meio sonolento grita :---Sapukaya ! (Sapecou fogo na Mata). E repete o grito até que toda a sua gente se acorde.
Por isso é que chamam galo, na língua indígena, de Sapukaya. E note-se é justamente um anagrama do nome do chefe Yakapusa.
sapukaya➣ sapek kaya ➣ sapecar fogo (incendiar)
Yakapusa = sacola de jaca
SAPUKAYA
Oipa'a Amazokaapupe abaetá taba oikorã.
Amó yakárararoy roysãga royreté oikorama.
Abaetá pytunyme o asoyaba pupé oyasoi . Nhen koyabé royresé oiryrya.
Yakapusa tayara okara pyterape ataguasúasú oyapó.
Tataendy ybaté ybaté yeupirabo karamaroka oimoakuba.
Abaetá teipyreté okeram.
Yakapusa pyaetá tatáresé inti rain okera. Nhen, xeabé okeram
Saéramo ybytuatã osem. Ebokuey ybytu oipeyu ataendy oparupi. Sapéxiiuaroka kayapysyk. Suí okapupé okeram abaetá opain omanõ. Tatáresé pyaeté okarape okeram Ayakupasynhõ yepysirõ.
Yakapusa oimosasieté . Aé oimombeuaíb angaipaba Tupã roysãga reteãna oimeengyresé, sui tabape kayapysyk ybytuatã oimeengyresé .
Tupã oié : --- Marãpe nde reié xe rayra ! Roysãga aimeeng peresé ta oyuka mbaé aruá oipemomarabora .
Tatá kasu xupé araroy roysãga marãmonhã suí Ybytu osem .
Aé tataendy ipó serã pe oka rekapii yarupi yeroar.
Ndeaé reangerekómo tesaetá.
Yakapusa obaixuara :--- Tupã , xe taba opain abaresé oianga mbae aramé xe sasieté bé angaipabeté oimoasy. Marãyabé aikó xe nakuabi .
Tupã:--- Nayeanguerekói ! yekoabeté nãneme, xe nderesé aimoanamatybawirá . Nhen, eangerekó aé yaserekorupi ta nakayabé.
Saéramo , tupã Yakapusaresé oimouruguasumena uaá asá oiandubupité oyetyk.
Arapope guarasysema oimaenbo byterin opesya oiasem “ Sapek kaya ”. Abé, o miraetá opain oyetyrik ãyé sasema oimoyoakypuera .
Aipóramo aba osenoin Sapukaya ebokuey uruguasumena. Abé, eti! sapukaya , Yakapusa tayarera rera sapipé oikó.
tayara = taba yara = chefe da aldeia
tayarera= taba yara r era = nome do chefe da aldeia
asem = gritar
arapo= ararapo= horizonte (fazer do dia)
oparupi= por toda parte
SAPUKAYA
Oni diras ke en la interno de la Amazonarbaro estis ia indiĝena kunloĝejo.
Ĉe iu vintro kiam la malvarmo estis troa, la indiĝenoj nokte sin kovris per siaj plumaj manteloj sed tamen ankoraŭ tremadis pro malvarmo.
La ĉefo Jakapusa bruligis grandan fajrejon je la centro de la kunloĝejo por varmigi sian popolon.
La flamoj sin levis alten kaj varmigadis la domoj en sia cirkaŭaĵo. La homoj dormadis profunde.
Jakapusa ankoraŭ restis vekiĝanta zorgante la fajron. Sed, ankaŭ li findormis.
Tiam, venis forta vento kiu blovis la flamojn al ĉiu direkto. La domoj el sapé bruliĝis kaj neniu kiu dormadis en ili povis sin savi. Nur Jakapusa kiu dormadis eksteren por zorgi la fajron, sin savis.
Jakapusa ege malĝojis kaj kulpis Tupan' pro tiu ke li donis tiel malvarman vintron kaj pro tio ke li donis tiel fortan venton kiu kauzis bruligon de la kunloĝejo.
Tupan' diris al li: ---Kion vi diras mia filo ! La malvarmon mi donis por ke ĝi mortigu la danigantajn insektojn kiuj kauzas malsanojn al vi. La vento naskiĝis de la batalo de la fajrvarmeco kontraŭ la vintra malvarmeco.
Kaj la flamoj , hazarde falis sur la pajlo de viaj domoj.
Vi jes, devus zorgi pli atente.
Jakapusa rediris:--- Tupan' mi estas ege malĝoja kaj sentas min kulpata pro tio kio okazis al ĉiuj homoj de mia kunloĝejo. Mi ne scias certe kiel vivi.
Tupan' lin diris :--- Trankviliĝu ! Se vi sentas sin tiel kulpata, mi aliformigos vin al iu birdo kun multaj familianoj. Sed vi devos zorgi atente pri ili por ke ili ne estos revoje bruligitaj.
Tiam , Tupan' aliformigis Jakapusa al koko kiu tuj kiam sentas la klarecon vekiĝas.
Kaj kiam li vidas la sunon kiu sin levas je la horizonto , akoraŭ duon dormante krias :--Sapukaja (Bruliĝas la arbaro ). Kaj ripetas la krion ĝis tiam kiam ĉiuj familianoj vekiĝas.
Pro tio en la indiĝena lingvo oni nomas la koko Sapukaja.
Kaj vidu Sapukaja estas ĝuste la anagramo de la nomo de la ĉefo Jakapusa
sapukaya➣ sapek kaya ➣ 火をつける
サプカーヤ
昔々、アマゾンのジャングルに原住民の部落がありました。
ある年、冬の寒さが以上でした。原住民達は夜の間、自分の羽マントをかぶって寝るんだがやはり寒くって震えていた。
ヤカプサ首長は家場の中心に大きなたき火をした。 その炎が高く上がって、周りの家々を暖まっていた。原住民達は深く寝ていた。
ヤカプサは火のことを世話して、未だ起きていたが。彼もやはり寝てしまいました。
そこで、強い風が来て炎をあちこちへ吹いた。藁作り の家々が燃えてしまって、その中に寝ていた原住民達の一人も助からなかった。火を世話していた為、外で寝ていたヤカプサ だけが助かれた。
ヤカプサはとっても悲しくなり、あんな寒すぎる寒さやあんな部落を燃やしたほどの強い風をくれたテゥパンが悪いと言いました。
テゥパンが彼に言いました: --- 息子よ、何を言ってるの！寒さは君たちを病気にする有害虫を殺すために与えた。風は火の熱さと冬の寒さとの間の争いからそ生まれたものだよ。そして 炎は偶然に君たちの家々の上に落ちたよ。
君こそ、もっと注意深くたき火を世話すべきだった.
ヤカプサが言った:--- テゥパン、私はとっても悲しいです。私の部落の人たちに起こったことが 全部私のせいだ。これからどうやって生ようか全く分かりません。
テゥパン:--- 安心しろ！そんなに気にしているなら、私は君を家族の多い鳥に変えます。 しかし、再び燃えないように、君は彼らのことを注意深く世話しなければならない。
そこで、テゥパンはヤカプサを明かりを感じたやいない起きてしまう雄鶏に変えた。
それだから、地平線に上がってくる太陽を見ると、いまだ半分寝ているままに 叫ぶ：ーサプカーヤ（森林に火がついた）. そして、自分の人たちが起きるまで、その叫びを繰り返す。
それだから、原住民達の言葉で雄鶏のことをサプカーヤと言う。そして、面白いことには、サプカヤが首長ヤカプサの名前のアナグラムです。
家場（かば）➣taba （円形に建てられた家々の列）
サプカーヤ（sapukaya➣ sapek kaya ➣ 火をつける
사푹카야
옛날 옛날, 아마존의 정글에 원주민의 부락이 있었습니다.
어떤 해, 겨울의 추위가 이상이었습니다. 원주민들은 밤사이, 자신의 날개 망토를 써서 자는 것이지만 역시 추위서 떨리고 있었다.
야카푹사 수장은 집장소의 중심으로 큰 모닥불을 했다. 그 프레임이 높고 오르고, 주변의 집집을 따뜻해지고 있었다. 원주민들은 깊게 자고 있었다.
야카푹사 는 불을 보살피고, 아직 일어나 있었지만. 그도 역시 자버렸습니다.
그래서, 강한 바람이 와서 불꽃을 여기저기에 불었다. 짚만들기의 집집이 불타버려서, 그 안에 자고 있었던 원주민들의 한사람도 편해지지 않았다. 불을 보살피고 있었기 때문, 밖에서 자고 있었던 야카푹사 만이 도와졌다.
야카푹사 는 매우 슬퍼져, 저런지나치게 추운 추위나 저런 부락을 태웠을 만큼이 강한 바람을 준 트판이 나쁘다라고 말했습니다.
트판이 그에게 말했습니다 :---아들요! 무엇을 말해! 추위는 너들을 병으로 하는 유해벌레를 죽이기 위해서 주었다. 바람은 불의 더위와 겨울의 추위와사이의 싸움으로 소 생긴 것이에요. 그리고 불꽃은 우연히 너들의 집집 위에 떨어졌어요.
너야말로, 더 조심스럽게 모닥불을 보살펴야 했다.
야카푹사 가 말했다 :---트판! 저는 매우 슬픕니다. 제 부락 사람들에게 일어난 것이 전부 내가 탓이다. 이제부터 어떻게 살지 완전히 모르겠습니다.
트판:--- 안심하세요!그렇게 걱정하고 있다면, 저는 너를 가족이 많은 새로 바꿉니다. 그러나, 다시 불타지 않도록, 너는 그들을 조심스럽게 보살피지 않으면 안된다.
그래서, 트판은 야카푹사를 밝은 빛을 느낀 자마자 일어나버리는 수탉으로 바꾸었다.
그러므로, 지평선에 올라가 오는 태양을 보면, 아직 반 자고 있었던 채에 외친다 :―사푸카야 ! (삼림에 불이 붙었다!). 그리고, 자신의 사람들이 일어날 때까지, 그 외침을 되풀이한다.
그러므로, 원주민들의 말로 수탉을 【사푸카야】라고 말한다. 그리고, 재미있는 것에는, 사푸카야는 야카푹사수장의 이름의 애너그램(anagram)입니다.
집장소)➣ taba (원형에 세워진 집집의 열)
사푸카야 (sapukaya➣ sapek kaya ➣ 불을 붙인다
