Tatarana

taturana

  Um dia , um menino saiu de sua rede de manhã bem cedo. Procurou seus companheiros para brincar, mas todos ainda dormiam.

   Saiu então da oka em direção à mata. No caminho encontrou seu avô que estava mijando no mato. 

   Eles conversaram :

__ Aondi vai assim tãu cedo ?

__ Vo na mata comê maracujá.

__ Nun vai sozinhu na mata qui é pirigoso.

__ Eu tomu cuidado, vô !

__ Ispera eu vô co cê.

   Os dois entraram pela mata . Perto da casa do pajé , havia muitos maracujás.

     O menino quis apanhar um deles.

     O avô disse:

__ Ispera , toma cuidadu, veja quantas tatarana istãu nas foia.

__ Tatarana ? U qui é issu vô ?

__ Nun sabi ? Vê aqui nesta foia.

__ Ah, qui bunita ! Pareci uma bola di fogo da foguera.

     O menino quis pegá-la.

__ Nãu nun pega qui ocê si quema.

__ Ah, vô nun  brinca !  Ela só pareci fogo !

    O menino pegou a taturana em sua mão,  mas logo soltando um grito a jogou para longe.

__ Qui foi ? 

__ A mãu tá queimanu . Pareci qui peguê uma brasa.

__ Ah agora cê sabi purquê si diz tatarana .

    O avô tirou da boca o fumo que mascava e perguntou ao menino :

__ Tá cum vontá di mijá ?

__  Sim, tô.

__ Intão mija nesti pedaçu di fumu i sigura na mãu qui tá doenu.

    O menino assim o fez e com isso aliviou a dor.

__ Tá mió ?

__ Sim , pareci quu miju apagô u fogu da dô.

   Mais, vô, pur qui teim taturana nu pé di maracujá?

__ Issu eu nun sei, fiio. Pregunti pru pajé.

    No dia seguinte o menino foi logo à casa do pajé para perguntar.

    O pajé lhe contou:

__ Antigamente, havia um índio muito valente que gostava muito de estar ao pé da fogueira durante a noite e de comer maracujá. Toda vez que saia à caça levava  um piquá com maracujá , outro com as setas envenenadas e sua zarabatana.

    Um dia, encontrou na mata um cipó de maracujá que havia trepado bem alto numa árvore. La na ponta viu um maracujá bonito . O índio trepou na árvore até a ponta para apanhar o maracujá. Estava já quase a apanhá-lo quando um pássaro grande que tinha seu ninho justamente aí nesse galho, o atacou para defender seu ninho. Com as bicadas do pássaro, o índio acabou despencando do alto da árvore e caindo quebrou o pescoço. 

    Antes de morrer disse:

__ Tupã ! Se eu pudesse comer aquele maracujá…, Se eu pudesse mudar na vida…, se eu pudesse voar não cairia… e aí morreu.

    Tupã, sentiu pena do índio. Pensando nas suas últimas palavras, transformou-o em tatarana, que vive comendo as folhas do maracujazeiro. Das setas envenenadas que trazia no piquá fez os pelos venenosos e os coloriu de vermelho para advertir do perigo. Assim os pássaros não o comeriam. Deu também o poder de se transformar durante a vida. Assim a tatarana se transforma em mariposa e durante as noites, voa para perto da luz das fogueiras. 

Taturana  ➣ tatarana  (tata  ➣ fogo, rana ➣ semelhante)

Oka           ➣ casa

Piquá        ➣ sacola

Maracujá  ➣ marakuyá (mbae r a kuyá)  ➣ fruta cuia de alimento)

                   TATARANA

    Amó ara koamutumo, amó gunumin osém oinĩsuí.

    I oisekar omosarairũ , Nhẽ gunumin opain kera oikóbo.

    Aéreme ebokuey kurumin osém ooka apegui kaa katy. Aépe ouasém  oramuya uaá karyka oikóbo kaape.

    A’é opurangetá :

ー Koemeténã nde  só oikóbo marangoty ?  

ー Xe karu asó marakuya kaape.  

ー Oyepebe nosói kaa pypê . Kueya ipuxi !

ー Xe angereká , ramuya !

ー Earõ ! Xe arosó nde irũnamo.

    Mokõi oiké kaabo.

Payé roka pyry marakuyatyba oikó.

    Kurumin oipotar pysyka kó marakuya.    

    Ramuya oié:

ーEarõ ! Xá ! Esepyak tataranatyba  marakuya robape oikóbo !

ーTatarana ? Ebokuey mbaepa ?

ーNa nde kuabi pa ? Esepyak koé sobape !

ーAh, porangeté ! Tatáuautatá tatarapuá yabé oikób !

   Kurumĩ oipotar pysyka tatarana pó pe.

ーEpysykumẽ ! Kó oiapy ndepó.

ーAh, ramuya emosaraiumẽ ! Ebokuey nhó tatá beramei !

　Kurumĩ oipysyk tatarana pópypépe, nhẽ sesapiya sapin supi oimombora tatarana mamõpe.

ーMbae pá ? 

ーXe pó sapy. Xe oipysyk tatapyi yabé. 

ーAh koyr nde rekuab. Aipóramo asé oié tatarana .

　Ramuya mosém pytyma apasoka yuru suí bé oiporandub kurumĩ resé :

ーNde seia kary’pa ?

ーPá !

ーAéreme oikaryk kó pytymakapé pe. Asuí  oipysyk asypó pe.    Kurumĩ oyapó emonã. Póasy oyarok.

ーKatupiré ?

ーPá , karyka oimbogueb axitatá yabé !  

　Nhẽ,ramuya,mbaeresé oima’a tatarana　marakuyá roba pe ?

ーEbokuey xe noikuabi xe emiminõ !  

　Nde eporandub payé resé !

　Ara arirí, kurumĩ osó tauié payéroka ta oiporandub mbae.    

    Payé oimombéu iresé :

ーAkoérame, oima’a abá ikoeté uaá pysabo oipysyketé tatauau puri oikóbo . Asuí i oipysyketé marakuyakaru bé. 

　I osókaabo memenhé oirasó marakuyá pikuá bé puasy pikuá bé o sarabatana.

　Amoara, oiasém kaape marakuyá ixipó uaá yupíre ybatéeté ybyrá pe. 

　Abá oimaẽ marakuyá poranga ybirakangapyra pe. Kó abá moyeupyr ybyrápe apyra koty ta oipysik kó marakuyá. Soé oipysykumã , kóeipe guyráasú ua’a oirekó o ayty kó ybyrakanga guime , osepenhã ta oipiara o ayty. 

　Uirá tĩtuka resé, kó abá kuiapaubo ybyrá suí bé okuiábo i omopéna o ayura . 

    Omanõ yanondé oié:

__ Tupã ! Temomã xe aikatú karubo kó marakuyá…, temomã xe aikatú yemoyerébo oikóbaremebé…, temomã xe aikatú bebébo nakuiái ybyrasuí… asuí omanõ.

    Tupã, sausubar abá. Tupã oimoãbo abá nheenga anhuarãma resé , oimoyeréu kó abá tatarana pe. Ebokuey tatarana  karú oikóbo marakuyaybá roba. Pikuá pupé puãsy resé oimonhang  akaaba asuí moyeguak piranga ta momorandub ipuxi resé. 　　

　Moyaba, guyrá  noikarúi tatarana . Asuí oimeeng  yemoyerébaba bé i abásupe. Emonã tatarana oyemoyerébo sarará pe, pysabo, obebé  tataaua rendy piri .

Inĩ ➣ makira  ➣ inun  ➣ tupa ➣ kisaba ➣ kesaba=rede de dormir

Sapin supi ➣ com um urro

Tĩntuka ➣ Bicada 

Oimoãbo (o i moang bo)  ➣ pensando

Akaaba ➣ (aka aba)pêlo venenoso

Yemoyerébaba　(ye mo yeréb aba)  ➣ poder de se transformar

Oyemoyerébo  (o ye mo yeréb bo )  ➣ transformando-se 

Ybirakangapyra pe (ybira akanga apyra pe)  ➣ na ponta do galho da árvore

Kóeipe (kó ei pe) ➣ nesse momento

Ŝajnfajro

  Iu tago , iu knabo eliris el sia hamako flumatene.

Li serĉis siajn kunulojn por ludi , sed ĉiuj ankoraŭ estis dormantaj.

    Do, li eliris el la domaro direkte al la arbaro. Dum voje li renkontis sian avon kiu estis pisante en la arbaro.

     Ili interparolis :

__ Kien vi iras tiel frue ?

__ Mi iral al la arbaro por manĝi pasifloran frukton.

__ Ne iru sola al la arbaro ĉar estas danĝere.

__ Mi zorgos , aviĉo !

__ Atendu , mi iros kun vi.

     La du uloj eniris en la arbaro.

     Proksime de la domo de la sorĉkuracisto estis multaj pasifloraj fruktoj.    

    La knabo volis preni unu el ili .

    La avo diris:

__ Atendu ! Atentu ! Vidu kiel multaj ŝajnfajroj (raŭpoj) estas en la folioj.

__ Ŝajnfajro ?  Kio estas tio , avo ?

__ Vi ne scias ? Vidu ĉi tie en ĉifolio.

__ Ho ! Kiel bela ! Ĝi aspektas kiel fajra pilko de la fajrado.

     La knabo volis ĝin preni.

__ Ne ! Ne prenu ĉar ĝi vin brulos.

__ Ho, avo ! Ne ĉercu !  Ĝi nur aspektas kiel fajro  !

      La knabo prenis la raŭbon (ŝajnfajro) en sia mano, sed tuj kriante ĝin ĵetis malproksimen.

__ Kio estis ? 

__  Mia mano bruladas ...!  Ŝajnas kvazaŭ mi prenis  braĝon.

__  Ah !  Nun vi scias kial oni nomas ĝin ŝajnfajro.

      La avo prenis el la buŝo la tabakon kiun li maĉadis kaj demandis al la knabo:

__ Ĉu vi nun havas volon pisi ?

__  Jes , mi volas !

__  Do, pisu sur ĉipeceto da tabako kaj prenu ĝin en la mano kiu doloras.

      La knabo tiel faris kaj per tiu moderigis la doloron.

__ Ĉu iom boniĝis ?

__ Jes , ŝajnas ke la urino stingis la fajron de la doloro...! Sed avo, kiel ekzistas ŝajnfajro en la pasiflorarbo ?

__ Tion mi ne scias mia nepo. Demandu al la sorĉkuracisto.

    Je la sekvanta tago, la knabo tuj iris al la domo de la sorĉkuracisto por demandi.

    La sorĉkuracisto rakontis al li :

__ Je la antikva tempo, estis iu indiĝeno ege kuraĝa kiu ege ŝatis  resti ĉe la rando de la fajrado dum la nokto. Kaj manĝi pasiflorfruktojn. 

    Ĉiam kiam li eliris por ĉasi , li portis sakon da pasiflorfruktojn , sakon da venenitaj sagetoj kaj sia cerbatano.      

    Iu tago , li trovis en la arbaro lianon da pasifloro kiu grampis altege en alta arbo. Tie je la pinto de la liano li vidis belegan pasiflorfrukton.

    La indiĝeno grimpis en la arbo ĝis la pinto por preni la pasiflorfrukton. Kiam li jam preskaŭ tuŝis la frukton , iu granda birdo kiu havis sian neston ĵuste tie en tiu branĉo, lin atakis por defendi sian neston.

    Pro la bekbatado de la birdo, la indiĝeno finfine

falis el la pinto de la arbo kaj falante, rompiĝis 

sian kolon.

    Antaŭ morti li diris :

ーTupan ! Se mi povus manĝi tion pasiflorfrukton... , Se mi povus ŝanĝi dum la vivo... , se mi povus flugi mi ne falus... , kaj tie li mortis.

 Tupan, sentis konpaton pro la indiĝeno. Kaj pensante pri liaj lastaj vortoj, aliformigis lin al ŝajnfajro kiu vivas manĝante la foliojn de la pasiflorliano. El la venenitaj sagetoj kiujn li portis en la sako Tupan faris la venenaj haroj kaj ilin kolorigis rugê por averti kontraŭ la danĝero. Tiel la birdoj ne lin manĝos. Donis al li ankaŭ la povon por ŝanĝiĝi dum la vivo. Dank’ al tio , la ŝajnfajro aliformiĝas al nokta papilio kaj dum la nokto flugas proksimen al la fajro de la fajradoj.

ŝajnfajro ➣ tatarana (tata ➣ fajro , rana ➣ ŝajna) ➣ ĝi estas la raŭpo de la nokta-papilio kiu havas venenon en la haroj. 

火擬

　ある日早朝、ある少年が 自分のハンモックから降りた。遊ぼうと思って自分の仲間達を探したが、未だ皆が寝ていた。

　少年は家から出て、ジャングルへ向かった。  

　途中で、ジャングルで小便をしていた自分のお祖父さに

出会った。 

　彼等は言葉を交わした 

ー こんなに朝早く，何処へ行くの？

ージャングルにパッションフルーツを食べに行く。

ー ジャングルには一人で行くな。危ないから。

ー 気を付けますよ，おじいちゃん！

ー待って、君と一緒に行くから。

　二人はジャングルに入って行った。  

　おまじない史の家の近くに、パッションフルーツが沢山有った。

　少年はそれらの一つを取ろうとした。

　お祖父さんは言った  

ー待って, 気を付けろ。葉っぱにどれほどの火擬（ひもどき）がいるかを見ろ。

ー火擬 ?　じいちゃんそれって何 ?

ー 知らんのかい ? この葉を見てご覧！

ーアア！なんて綺麗 ！　焚火の火の玉みたい.....！

　少年はそれを取ろうとした。

ーだめ！取らないで、やけどするから。

ーアア、じいちゃん、冗談を言わないでよ！火に似ているだけよ！

　少年は火擬を手に取った、が直ぐ叫びを放ってそれを遠くへ投げた。

ーどうしたの ? 

ー手が焼かれてる . 炭火を掴んだかのように.....。！

ーアア、今は何で人がそれを火擬と呼んでいるかを知ったね？

　お祖父さんは口から噛んでいた煙草を吐き出して、少年に聞いた：

ー小便したくないかい？

ーは...、したい！

ーじゃ、この煙草のかけらにおしっこして、痛みのある手で持ちなさい。

　少年はそのようにした。それで痛みは緩和された。

ー良くなった ?

ーはい、おしっこが痛みの火を消したかのようだ。けど、じいちゃんよ、どうしてパッションフルーツの蔓に火擬がいるの？

ーそれは知らんよ！おまじない史に聞いて......

　明くる日、直ちに、少年は聞きにおまじない史の家に行った。

　おまじない史は彼に言った：

ー昔々、とても勇敢な原住民がおた。彼は夜の時に焚火の側に要るのが好きで、パッションフルーツを食べるのも大好きだった。

　狩りに出る度に、必ずパッションフルーツいっぱいのサックや毒矢の入ったサックと自分の吹き矢を持って出た。

　ある日、高い樹に登っていたパッションフルーツの蔓を見つけた。高く登った蔓の先に綺麗なパッションフルーツを見た。その原住民はパッションフルーツを取る為に、樹の先まで登った。もう届きそうなところで、丁度その枝に巣を作っていた大きな鳥が巣を守る為に、彼を攻撃した。鳥の嘴つつきが為に、彼は樹の高いところから落ちって、首が折れた。

    死ぬ前に彼は言った：

__ テゥパン！ あのパッションフルーツを食べる事が出来たら.... 、行きてる間に自分を変える事が出来たら......、 飛ぶ事が出来たらキット落ちなかっただろうに........ そして、そこで死んだ。

    テゥパンはその原住民を可愛そうに思った。彼の最後の言葉のことを考えて、彼をパッションフルーツの蔓の葉っぱを食べて生きる火擬に変えた。サックに持っていた毒矢から毒毛を作り、毒の危険を知らせるように、それを赤くそめた。そうやって、鳥達が彼を食べないようにした。それに、行きている間に羽化する摂理 をも与えた。それだから火擬は蛾に変化し、夜の時に焚火の明かりの側を求めって飛ぶ。

火擬 ➣ タタラナ（タタ＝火、ラナ＝もどき） ➣ 蛾の➣ 毛虫

テゥパン ➣ 神

불같충

    어느 날 이른 아침, 어떤 소년이 자신의 해먹으로부터 내려왔다. 놀려고 생각해서 자신의 동료들을 찾았지만, 아직 모두가 자고 있었다. 

    소년은 집에서 나가고, 정글에 향했다.   도중에, 정글에서 소변을 보고 있었던 자신의 할아버지를 만났다. 

    그들은 말을 주고 받았다 

---이렇게 아침 빨리, 어디에 가니? 

---정글에 시계풀열매를 먹으러 간다. 

---정글에는 혼자 가지 마라. 위험하기 때문에. 

---난주의해요, 할아버지. 

---기다려라, 너와 함께가니까. 

    두사람은 정글에 들어갔다.   

    주술사의 집의 근처에 시계풀열매가 많이 있었다. 

소년은 그것들의 하나를 취하고 싶었다. 

    할아버지는 말했다 

---기다려라, 주의해라. 나뭇 잎에 얼마정도의 불같충이 있을지를 보아라. 

---불같충 ? 　할아버지 그거 무엇? 

---모르니?  이 잎을 보아라 .

---아 , 아주  아름다워요 ! 　화롯불의 불덩어리인 것 같다. . .  

    소년은 그것을 받아들이려고 했다.

---안되다 . 잡지 말라, 화상을 입기 니까. 

---아, 할아버지, 농담을 하지 말라요. 불을 닮아 있는 것 뿐.... 

    소년은 불같충을 손에 든,이 바로 외침을 떼어 놓아서 그것을 멀리에 던졌다. 

---어떻게 했니?  

---손이 구워지고 있다.  숯불을 취한 것 같이. . .  

---아, 지금은 왜 사람이 그것을 불같충이라고 부르고 있을지를 알았네요? 

    할아버지는 입으로부터 씹고 있었던 담배를 토해 내고, 소년에게 물었다 

---소변을 보고 싶지 않은가? 

---은, 하고 싶다. 

---은, 이 담배의 파편에 소변을 보고, 아픔이 있는 손으로 가지세요. 

    소년은 그렇게 했다. 그래서 아픔은 완화되었다. 

---나아졌니? 

---네, 오줌이 아픔의 불을 끈 것 같다. 

    그렇지만, 할아버지요, 왜 시계풀열매의 덩굴에 불같충이 있니? 

---그것은 몰라. 주술사에게 물어라 ......

    이튿날, 즉시, 소년은 들으러 주술사의 집에 갔다. 

    주술사는 그에게 말했다 

---옛날 옛날, 아주 용감한 원주민이 있었다. 그는 밤때에 화롯풀의 측에 있는 것을 좋아해서, 시계풀열매를 먹는 것도 아주 좋아했다. 

    사냥에 나가는 매번에, 반드시 시계풀열매 가득히의 봉지와 독 화살이 들어간 봉지와 자기취관을 가져서 나왔다. 

    어느 날, 높은나무에 오르고 있었던 시계풀열매의 덩굴을 찾았다. 높고 오른 덩굴의 끝에 예쁜 시계풀열매를 보았다. 

    그 원주민은 시계풀열매를 잡기 위해서, 나무의 끝까지 올랐다.

    이제 도달할 것 같은 곳에서, 정확히 그 가지로 둥지를 만들고 있었던 큰 새가 둥지를 지키기 위해서, 그를 공격했다. 새의 부리 쪼기가때문에, 그는 나무가 높은 곳에서 , 떨어지고,목이 부서졌다. 

    죽기 전에 그는 말했다 

---트판 , 저 시계풀열매를 먹을 수 있으면 ....  ,  살고있는 사이에 자신을 바꿀 수 있으면 ...... ,  날 수 있으면 꼭 떨어지지 않았을 것인 니 ........  그리고, 거기에서 죽었다.

    트판은 그 원주민에대해서 연민이 있었다. 그의 

최후의 말을 종중하고, 그를 시계풀열매덩굴의 나뭇 잎을 먹어서 사는 불같충에 바꾸었다. 봉지에 가지고 있었던 독 화살로부터 독털을 만들고, 독의 위험을 알리게, 그것을 빨갛게 물들였다. 그렇게 하고, 새들이 그를 먹지 않도록 했다. 

    거기에, 생활인 사이에 우화하는 섭리도 주었다. 

    그러므로 불같충은 나방에게 변화되고, 밤때에 화롱불의 밝은 빛 측을 요구 말야 난다.

불같충 ➣ 타타라나 (타타 ➣ 화재・라나 ➣ 같다) (충=虫）

트판 ➣ 하누님